مدل توسعه معدن بر یارانه انرژی بنا شده؛ ناترازی برق و گاز ترمز اصلی توسعه خواهد شد

می متالز - خانه معدن ایران در ارائه خود به کارگروه معدن مجمع تشخیص مصلحت نظام اعلام کرد: ساختار فعلی معدن و صنایع معدنی کشور به سقف ظرفیت خود رسیده است و ادامه توسعه بر پایه انرژی ارزان، عملاً غیرممکن خواهد بود.

۱) معرفی تصویر کلان معدن ایران در گزارش خانه معدن ایران؛ تمرکز شدید، ریسک بالا

ذخایر و کارخانه‌های معدنی عمدتاً در چند استان متمرکز شده‌اند؛
۷۰٪ صادرات معدنی به سه زنجیره فولاد، مس، آلومینیوم وابسته است؛
۶۹٪ صادرات به چند کشور محدود می‌رود؛
سودآوری صنایع معدنی طی چهار سال گذشته نزولی شده است.

نتیجه: مدل «خام‌محور + یارانه انرژی» دیگر پایدار نیست.

۲) فولاد؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی و آسیب‌پذیرترین صنعت

فولاد ایران ۹۰٪ بر پایه آهن اسفنجی + کوره قوس ساخته شده → وابستگی شدید به گاز و برق
کسری برق فولاد تا سال ۱۴۱۰ به ۶۵۰۰ مگاوات می‌رسد
کسری گاز زنجیره در افق ۱۴۱۰ → ده‌ها میلیارد مترمکعب
سالانه ۲.۵ میلیارد دلار یارانه انرژی در فولاد هدر می‌رود
صادرات گندله و شمش = صادرات انرژی یارانه‌ای در شرایط ناترازی

هشدار: ادامه توسعه فولاد میانی بدون تأمین انرژی → غیرممکن.

۳) مس؛ مزیت واقعی و هماهنگ با محدودیت انرژی

ایران پنجمین ذخایر مس جهان را دارد
مصرف بالقوه داخلی می‌تواند از ۱۳۵ هزار تن → ۳۲۶ هزار تن برسد
انرژی موردنیاز مس یک‌بیستم فولاد است
پتانسیل صادرات نیمه‌ساخته‌های مسی در منطقه بسیار بالاست

نتیجه: مس بهترین صنعت برای توسعه در سناریوی کمبود انرژی است.

۴) سرب و روی؛ کوچک‌مقیاس، خام‌فروش، کم‌بازده

۸۰ کارخانه کوچک → هزینه بالا، بهره‌وری کم
صادرات کنسانتره = از دست دادن سود شمش + عناصر همراه مثل نقره و…

راهکار: تجمیع واحد‌ها + تشویه مدرن + اصلاح تعرفه صادراتی

۵) آلومینیوم؛ انرژی‌برترین صنعت

کمبود بوکسیت و آلومینا
۳۰۰ هزار تن ظرفیت پایین‌دست بلااستفاده
واردات سنگین فویل و ورق
مصرف بالای برق (۱۳ تا ۱۶ مگاوات‌ساعت در هر تن شمش)

راهکار: تمرکز از شمش اولیه → به پایین‌دست + بازیافت.

۶) بسته پیشنهادی خانه معدن ایران برای عبور از ناترازی انرژی

۱. اصلاح تدریجی قیمت انرژی

قرارداد‌های بلندمدت + بازگشت بخشی از درآمد برای نوسازی و بهره‌وری.

۲. اولویت‌بندی مصرف انرژی

برق واحد‌های پایین‌دست آخرین جایی باشد که قطع می‌شود.

مجوز طرح‌های فولادی/آلومینیومی فقط با ارائه برنامه تأمین انرژی.

۳. اصلاح فناوری فولاد

افزایش سهم قراضه + تنوع‌بخشی به مسیر تولید + بهره‌وری.

۴. نیروگاه‌سازی در خوشه‌های معدنی

نیروگاه خورشیدی + سیکل ترکیبی با سرمایه‌گذاری مشترک شرکت‌ها.

۵. مدیریت تقاضای انرژی

تعرفه کم‌باری، پایش برخط، شاخص بهره‌وری انرژی.

۶. سیاست صادراتی مبتنی بر «محتوای انرژی»

تعرفه سنگین بر صادرات آهن اسفنجی و شمش؛ مشوق برای صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا.

۷. صندوق «توسعه انرژی صنایع معدنی»

تجمیع حقوق دولتی + سود شرکت‌ها برای تأمین مالی نیروگاه‌ها و فناوری‌های کم‌مصرف.

۷) نقشه‌راه پیشنهادی، ۵–۱۰ ساله ایران در سناریوی «انرژی محدود» به تصمیم سازان

فولاد

۵ سال
توقف توسعه آهن اسفنجی/شمش بدون نیروگاه
دو برابر شدن مصرف قراضه
توسعه ورق‌های خاص به‌جای شمش صادراتی

۱۰ سال
تبدیل ۳۰٪ ظرفیت فولاد به محصولات تخت
کاهش ۴۰٪ شدت انرژی
توقف صادرات گندله و آهن اسفنجی

مس

۵ سال
توسعه تولید تا ۶۰۰ هزار تن
رشد صادرات نیمه‌ساخته‌ها
پیوند صنعت مس با انرژی خورشیدی

۱۰ سال
تبدیل مس به صنعت پیشران اقتصاد پاک
سه برابر شدن تولید نیمه‌ساخته‌ها

آلومینیوم

۵ سال
توقف توسعه شمش اولیه
رشد ۵۰٪ی پایین‌دست
دو برابر شدن آلومینیوم بازیافتی

۱۰ سال
استقلال نسبی زنجیره آلومینا
تبدیل ایران به هاب فویل و ورق خاص منطقه

خانه معدن ایران تأکید کرد: اگر سیاست انرژی، سیاست صنعتی و سیاست صادراتی یکپارچه نشود، ناترازی انرژی بزرگ‌ترین مانع توسعه معدن و صنایع معدنی ایران در دهه آینده خواهد بود.