از ابتدای دی‌ماه، «حجم مبنا» از بورس حذف می‌شود

به گزارش می‌متالز، به نظر می‌رسد که هم‌ اکنون فصل جدیدی در حال آغاز شدن است. سازمان بورس با بررسی داده‌ها و تجربه‌های جهانی تصمیم بر حذف این ابزار تاریخی گرفته است، تصمیمی که بدون تردید بر ماهیت کشف قیمت و نقش قیمت پایانی و حتی رفتار معامله‌گران تاثیر خواهد گذاشت.

حجم مبنا چگونه شکل گرفت؟

در این راستا «حمید یاری» عضو هیات مدیره و معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار در گفت‌و‌گو با برنامه «نبض بورس» اکو ایران، عنوان کرد: به ۲۲ سال پیش بازمی‌گردیم؛ آن زمانی که سازمان بورس وجود نداشت و هنوز قانون اصلی بورس شکل نگرفته بود و بازار عمق بسیار کمی و فعالان معدودی داشت. در این فضا دستکاری‌هایی صورت می‌گرفت که نهاد ناظر با توجه به شرایط موجود یک مفهومی را از یکی بورس‌های آن زمان (بورس هند) برداشت و سعی داشت که از این طریق از این دستکاری‌ها پیشگیری به عمل آورد. صحبت‌هایی با طراحان انجام می‌شود و آن زمان فکر نمی‌کردند که قرار است این متغیر و شرایط آن تا این اندازه طولانی‌مدت باقی بماند. حتی فعالان بازار بار‌ها اعتراض می‌کردند که حجم مبنا فضای بین سهم‌ها را بیشتر و شرایط شفافیت بر قانون بازار و سازمان بورس را کم‌تر می‌کند. برخی سهم‌ها بیشتر دیده شده و شرایط خاصی داشتند. به این دلیل سازمان در آن فضا نگران برخی سهم‌ها و متخلفان احتمالی در آن شرایط بود.

یاری در ادامه خاطرنشان کرد: بر اساس بررسی و صحبت‌های به‌ ویژه طی ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر، حجم مبنا را یک مفهوم مانعی می‌دانستند که فاقد شفافیت و کارایی لازم است. سهامداران و فعالان بازار نگران بودند که اگر وارد یک سهم خاص شوند به‌ دلیل این حجم از مبنایی که وجود دارد، احتمالا در خروج و نقدشوندگی پرتفوی دچار مشکل می‌شوند، بنابراین بازیگر‌های بزرگ که سهم‌های باارزشی در بین آنها وجود داشت، به این فضا ورود نمی‌کردند، مگر اینکه در آن سهم کرسی مدیریتی داشته باشند.

وی افزود: اگر به عقب برگردیم کسانی که متولی این کار بودند به این موضوع فکر نمی‌کردند که این ابزار طولانی‌مدت باقی بماند. در این راستا چند مشکل ایجاد شد، یکی اینکه فعالان به نوعی با این فرآیند عجین شدند که با این ابزار حداکثرسازی سود خود را انجام بدهند و پرتفوی خود را ببندد؛ این شرایط باعث شده نوع رفتار‌ها متفاوت شد و در این زمینه مقالات و پایان‌نامه‌ها نوشته شد و برای حل آن مدل‌های مختلفی در روزنامه‌ها و تز‌های دانشگاهی مطرح شده که با حجم مبنا چه کار کنیم، در حالی‌ که در دنیا این ابزار تقریبا وجود ندارد و کشوری که از آن الگو برداشته شده نیز این ابزار را کنار گذاشته است.

این عضو هیات‌ مدیره نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار در ادامه تصریح کرد: یکی از ایده‌هایی که واحد‌های پژوهش و تحقیق و توسعه آن را بررسی می‌کردند، بازبینی این ابزار بود. فرمول‌های مختلف مطرح شد. وقتی بررسی دقیق‌تری ار سوی واحد‌های نظارتی انجام می‌شد به این نتیجه رسیدیم که فضای جدیدی را ایجاد کنیم. نکته دوم اینکه ریزساختار‌ها و شرایط مختلفی در دنیا وجود دارد که برخی را به صورت نسبی در کشور خود داریم و برخی را اصلا نداریم. برخی این ریزساخت‌ها از نظر نظارتی و کارکردی بررسی شده است. وقتی واحد‌های پژوهش عمیق‌تر می‌شد، یکی مانع جدی را می‌دید و آن هم حجم مبنا بود. حجم مبنا مانعی را ایجاد می‌کرد بورس‌ها به‌ ویژه بورس تهران و فرابورس بررسی‌های مختلفی انجام دادند که چه کار‌هایی می‌توان کرد. در این بررسی‌ها از دوستان خواسته شد که حجم مبنا تا حدی در سهم‌ها مانع ایجاد می‌کند، البته در بازار‌های اصلی و سهم‌های اصلی محلی از اعراب ندارد. در سهم‌های کوچک روی بتای آنها تاثیرگذار است.

یاری در ادامه توضیح داد: مجموع این فرآیند‌ها و ایده‌ها مطرح شد و در نهایت به این نتیجه رسیدیم که یک تصمیم اساسی داشته باشیم و برای همه بازار‌های پذیرفته‌شده بورس و فرابورس از ابتدی دی‌ماه حجم مبنا را حذف کنیم.

شاخص‌هایی که سبب حذف حجم مبنا شدند

این عضو هیات‌ مدیره نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار در پاسخ به این پرسش که چه شاخص‌هایی به شما نشان داد که هم‌ اکنون زمانی است که باید این دوره تاریخی حجم مبنا را به پایان برسانید، آیا بازار ظرفیت این حذف فیلتر محافظ را دارد، گفت: شاخص‌های مختلفی وجود داشت. مهم‌ترین بحثی که باید به آن توجه کرده و از آن محافظت کنیم، بحث حجم عمق بازار ماست. حجم بازار در سال گذشته در برخی فصول به‌ ویژه تابستان و نیمه ابتدایی سال عدد بسیار پایینی بود و به اصطلاح بازاری‌ها سهامداران حرفه‌ای انگار از بازار قهر کرده بودند. مشکلاتی از سال ۱۳۹۹ پیش آمد و با توجه به شرایطی که پیش آمد، برخی سهامدارانی که به بازار آمده بودند، از بازار خارج شدند. البته عمق بازار از یک سال گذشته و به‌ دلیل شرایطی که به‌ وجود آمده، حجم‌های خوبی را رصد کرد و این رصد به صورت دائم تکرار می‌شد و این یک نکته اساسی بود. اتفاقات خوبی در چند ماه گذشته در بازار اتفاق افتاد و با وجود آنکه فضا به‌ گونه‌ای بود که بازار درگیر آن شرایط شود. ولی با توجه به دامنه نوسانی که وجود داشت یکی از خواسته‌های بازار، مشابه خواسته‌های سال‌های گذشته این بود که دامنه نوسان بازتر شده و اجازه خرید و فروش بیشتر فراهم شود تا روش بازتری را به سهامداران داده شود. ما به این نتیجه رسیده بودیم که باید چنین فضا‌هایی را داشته باشیم. اما این اتفاق در کنار حجم مبنا تمی‌توانست روی بدهد. نیاز بود زمانی بگذرد تا این شرایط شکل بگیرد. مجموعه این فضا‌ها ما را به جایی رساند که حجم مبنا را کنار بگذاریم.

آیا امکان دستکاری وجود خواهد داشت؟

یاری همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا با حذف حجم مبنا امکان دستکاری قیمت توسط سهامداران بزرگ و تاثیر آن روی سهام کوچک وجود دارد، آیا به عنوان نهاد ناظر به فکر روش دیگری برای نظارت هستید، گفت: صدر درصد باید این اتفاق روی دهد. سهم هر اندازه کوچک‌تر و شناوری پایین‌تری داشته باشد، این امکان وجود دارد؛ هر چقدر سهامداران عمده‌ای وجود داشته باشند که نخواهند آن سهم را بفروشند، به نوعی درگیری‌های مدیریتی و ... داشته باشد، در آن سهام امکان درستکاری از سمت بازیگر‌ها وجود دارد، ولی نهاد ناظر و سازمان بر اساس تریگر‌هایی که از قبل وجود داشته و هم‌چنین تریگر‌هایی را پس از حذف حجم مبنا شکل داده تا بر این موضوع نظارت داشته باشد.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: اگر بازتر نگاه کنیم، برخی دستکاری‌ها به‌ دلیل حجم مبنا اتفاق می‌افتاد. ما تریگر‌هایی داریم که به نوعی کارشان پر کردن حجم مبنا بود که به نوعی شرکتی بودند یا بخشی فقط به اندازه حجم مبنا پر می‌کردند که این امر تخلف بود. دوم اینکه وقتی حجم مبنایی سنگینی وجود داشت، سرمایه‌گذار‌ها اقبالی به آن سهم نشان نمی‌دادند و این موضوع باعث می‌شد که این شکاف شدید و شدیدتر شود، در حالی‌ که وقتی حجم مبنایی وجود نداشته باشد، سهامدارانی بیشتری به آن سمت کشیده خواهند شد و ناخودآگاه حجم مبنایی احتمالی هم پر خواهد شد. اگر تا پیش از این و با وجود حجم مبنا، سهامدار می‌توانست ۳۰ درصد حجم مبنا را پر کند، اما اگر حجم مبنا برداشته شود می‌تواند بالای ۶۰ تا ۷۰ درصد را پر کند. در این شرایط احتمال تخلفات کم‌تر می‌شود، چراکه به سمت سهم‌های کوچک یا سهم‌هایی که به‌ راحتی نمی‌توانستند حجم مبنا را پر کنند پیش می‌روند، چراکه در سیستم قبل نقدشوندگی برای آنها مهم بود و می‌ترسیدند وارد سهمی شوند و آنجا گیر بیفتند، از همین‌ رو بازیگران و سهامداران بزرگ به آن ورود نمی‌کردند و سهامدارانی هم که می‌آمدند، در اصطلاح گیر می‌افتادند. مدت‌ها افراد درگیر یک سهم می‌شدند و ریزریز آن را پر می‌کردند و اتفاق خاصی هم دیگری نه در جهت منفی و نه در جهت مثبت رخ نمی‌داد. از این‌ رو بر اساس بررسی‌های انجام‌شده و بازخورد‌هایی که از بخش‌های نظارتی، پژوهشی و تحقیقاتی گرفتیم، به این نتیجه رسیدیم که وقتی حجم مبنا برداشته شود، احتمالا این نگرانی تا حد زیادی برطرف می‌شود و به اصطلاح بازار خودبه‌خود، خودش را مدیریت می‌کند البته در کنار تریگر‌هایی که نهاد ناظر بر آن دارد.

این عضو هیات‌ مدیره نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار هم‌چنین در پاسخ به این پرسش که حذف حجم مبنا، قطعه‌ای از یک پازل بزرگی است که سازمان بورس به عنوان نهاد ناظر می‌خواهد با حذف آن بر توسعه ریزساختار‌ها یا تحول جدیدی دست یابد، گفت: هر نهادی به‌ ویژه نهاد‌های ناظر وقتی در یک بازار بین‌المللی کار می‌کنند، هدف‌شان باید حرکت به سمت بازار‌های شکوفا شده‌تر یا بازار‌های کاراتر باشد. نباید این نگاه را داشته باشیم که بازار ما یک بازار خاص است. بازار‌ها و افراد شبیه هم عمل می‌کنند. از همین‌روست آیسکو رهنمود خاصی می‌دهد که مورد قبول قرار می‌گیرد، چراکه آدمیزاد بر اساس ذات خود و مدل کاریش مشابهه هم عمل می‌کنند.

یاری ادامه داد: برای این قضیه دوره‌های مختلف هم وجود داشته و واحد‌های پژوهشی، مدل‌های مختلف دنیا را بررسی کردند ولی وقتی به مرحله اجرا می‌رسیدند، با یک مانع بزرگی به‌ عنوان حجم مبنا رو‌به‌رو می‌شدند که برداشته شدن این مانع ذهن بسیاری‌ها را باز می‌کند. تی‌ای‌ال را در بازار تهران یک ماه پیش پیشنهاد دادند که مورد تایید قرار گرفت و شروع به کار کرد که یک از بحث‌های آن آکشن پایانی است، بدین معنی که باید آکشن پایانی شکل بگیرد تا تی‌ای‌ال به ذات اصلی خودش برسد و آکشن پایانی وقتی شکل می‌گیرد که حجم مبنایی وجود نداشته باشد و حجم مبنا یک مانع در آن فضای خاص ما بوده است. در این فضا اتفاق دیگری هم خواهد افتاد و در ریزساختار‌ها به سمت مدل بهینه در دنیا حرکت خواهیم کرد و امیدوارم بتوانیم این فضا را ادامه بدهیم.

پیام به فعالان بازار

وی در پرسش پایانی به فلسفه جدید نظارت بورس پرداخت و در پیام به فعالان بازار بعد از حذف حجم مبنا عنوان کرد: حجم مبنا یک مانع بوده که افراد سالیان سال با آن کار کردند. مانند این است که انگار نیازی نداشتید، اما همواره یک عصا در کنار شما بوده و ناخودآگاه روی حرکت و رفتار شما تاثیرگذار بوده است. یا مثل فرمان کند ماشین‌های قدیمی بوده که اکنون سعی کردیم فرمان سریع‌تری داشته باشیم. البته وقتی فرمان تیزتری در اختیار داشته باشیم تا به فرمان جدید عادت کنیم کار سختی خواهد بود. است، اما خواهش من این است که فعالان بازار این موضوع را در ذهن داشته باشند که روز‌های اول احتمالا یک مقدار نوع حرکت و شرایط و فکر کردن به اینکه چگونه به یک سهمی ورود داشته باشند یا از سهمی خروجی کنند یا در بحث‌های تکنیکال و فاندامنتال ممکن است دچار گنگی شوند. دوستان باید بدانند که وارد یک فضای جدیدتری شدیم که نیازمند آن است که با طمانینه و شرایط بهتری عمل کنیم. همه می‌دانیم فضا بهتر می‌تواند ما را وارد یک فاز جدیدتر و مدرن‌تر در نوع معاملات و شرایط بازار ثانویه کند.

یاری در پایان تاکید کرد: قرار نیست سازمان، نظارت سفت و سختی داشته باشد. در عین حالی که نظارت نباید اجازه بدهد که فضای بازار از آن فضای گنگی که دارد، مورد سوءاستفاده قرار بگیرد. بازار اگر بتواند خودش شفاف‌تر شود، نظارت بازار هم نظارت شفاف‌تر و ملموس‌تری خواهد شد که کمک ذهنی خوبی را می‌تواند به افراد بدهد.