فولاد سنگان؛ حلقه راهبردی تحقق خودکفایی در زنجیره فولاد

‌می‌متالز - خودکفایی فولاد بدون تأمین پایدار سنگ آهن، کنسانتره و گندله ممکن نیست و افزایش ظرفیت فولاد سازی به‌تنهایی ناترازی را تشدید می‌کند. از این منظر، فولاد سنگان یکی از حلقه‌های راهبردی امنیت تأمین مواد اولیه و تکمیل زنجیره فولاد کشور است.

به گزارش می‌متالز، سنگان به دلیل برخورداری از ذخایر قابل توجه سنگ آهن، از مهم‌ترین قطب‌های معدنی کشور محسوب می‌شود. مزیت اصلی فولاد سنگان نیز در همین نقطه شکل می‌گیرد، قرار گرفتن یک مجموعه بزرگ فرآوری در مجاورت منبع ماده اولیه، امکان کاهش بخشی از ریسک‌های ناشی از حمل و نقل، نوسان تأمین و وابستگی واحد‌های پایین دست به منابع پراکنده را فراهم می‌کند. به بیان دیگر، ارزش راهبردی فولاد سنگان تنها در میزان تولید آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در نزدیکی همزمان به معدن، بازار و زنجیره مصرف نهفته است.

یکی از گلوگاه‌های تاریخی صنعت فولاد ایران، محدودیت ظرفیت گندله‌سازی نسبت به نیاز واحد‌های احیای مستقیم بوده است. توسعه واحد‌های گندله‌سازی بزرگ در سال‌های گذشته، از جمله در سنگان، این امکان را فراهم کرده که بخشی از شکاف میان ظرفیت فولادسازی و ظرفیت تأمین مواد اولیه کاهش یابد.

تولید سالانه ۱۰ میلیون تن کنسانتره و گندله در فولاد سنگان، از این منظر تنها یک شاخص تولیدی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت امنیت مواد اولیه برای زنجیره فولاد کشور محسوب می‌شود. هرچه ظرفیت فرآوری در بالادست متناسب‌تر با ظرفیت احیای مستقیم و فولادسازی توسعه یابد، احتمال ایجاد توقف تولید در واحد‌های پایین دستی بر اثر کمبود خوراک کاهش پیدا می‌کند.

این موضوع برای گروه فولاد مبارکه نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. فولاد سنگان با قرار گرفتن در بخش بالادست زنجیره، می‌تواند بخشی از نیاز مواد اولیه این مجموعه و سایر واحد‌های فولادی را تأمین کند و به این ترتیب، پیوند میان مزیت معدنی شرق کشور و ظرفیت‌های بزرگ فولادسازی در سایر مناطق را تقویت کند.

با این حال، خودکفایی در زنجیره فولاد نباید به معنای قطع کامل ارتباط با بازار‌های جهانی تفسیر شود. مفهوم دقیق‌تر خودکفایی، کاهش آسیب‌پذیری تولید داخلی در برابر شوک‌های خارجی است. هر میزان که صنعت فولاد بتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را با اتکا به ذخایر داخلی و ظرفیت فرآوری داخل تأمین کند، در برابر تحریم، اختلال تجارت خارجی، افزایش هزینه حمل یا جهش قیمت‌های جهانی مقاوم‌تر خواهد بود.

در این چارچوب، توسعه فولاد سنگان یک سرمایه گذاری در «تاب‌آوری» زنجیره فولاد نیز محسوب می‌شود. اگر گندله مورد نیاز واحد‌های احیای مستقیم در داخل تولید شود، بخشی از ریسک‌های ناشی از وابستگی به واردات کاهش می‌یابد و برنامه‌ریزی تولید فولاد با اطمینان بیشتری انجام خواهد شد.

البته این مزیت زمانی پایدار خواهد بود که توسعه ظرفیت گندله‌سازی همزمان با توسعه معدن، زیرساخت حمل و نقل، انرژی و فناوری پیش برود. در غیر این صورت، ممکن است گلوگاه از یک حلقه به حلقه دیگر منتقل شود.

در شرایط فعلی، بزرگ‌ترین تهدید برای استراتژی خودکفایی فولاد را نمی‌توان در کمبود مواد اولیه جست‌و‌جو کرد. ناترازی برق و گاز، محدودیت‌های حمل و نقل و ضعف زیرساخت‌های لجستیکی می‌توانند حتی ظرفیت‌های ایجاد شده در بالادست را نیز از مدار تولید خارج کنند.

از این منظر، فولاد سنگان برای ایفای نقش پایدار در زنجیره فولاد نیازمند رویکردی فراتر از افزایش ظرفیت اسمی است. بهره وری انرژی، توسعه زیرساخت ریلی، بهینه سازی مصرف آب، ارتقای فناوری و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات باید همزمان با توسعه تولید دنبال شود. در غیر این صورت، افزایش ظرفیت روی کاغذ نمی‌تواند به افزایش تولید واقعی منجر نخواهد شد.

یکی دیگر از ابعاد مهم نقش فولاد سنگان، ظرفیت بالقوه آن برای تبدیل مزیت معدنی به ارزآوری است. اولویت منطقی، تأمین نیاز داخلی زنجیره فولاد است، اما اگر ظرفیت تولید از نیاز داخلی فراتر رود، صادرات گندله می‌تواند به یک مزیت اقتصادی تبدیل شود.

در اینجا موقعیت جغرافیایی سنگان اهمیت دو چندان پیدا می‌کند. نزدیکی به مرز‌های شرقی و بازار‌های منطقه‌ای، در صورت توسعه زیرساخت‌های ریلی و کاهش هزینه‌های لجستیکی، می‌تواند قدرت رقابتی محصولات این منطقه را افزایش دهد؛ بنابراین صادرات نباید جایگزین تأمین داخلی شود، بلکه باید مکمل استراتژی خودکفایی باشد، ابتدا امنیت خوراک زنجیره داخلی و سپس استفاده از ظرفیت مازاد برای کسب درآمد ارزی.

نقش فولاد سنگان در صنعت فولاد ایران را باید در سه سطح دید، تأمین مواد اولیه، افزایش تاب‌آوری زنجیره و ایجاد ظرفیت صادراتی. این شرکت با تکیه بر مزیت معدنی سنگان و ظرفیت تولید کنسانتره و گندله، یکی از حلقه‌های مهم اتصال منابع سنگ آهن شرق کشور به واحد‌های احیای مستقیم و فولادسازی است.

با این حال، تحقق کامل استراتژی خودکفایی تنها با احداث کارخانه‌های جدید امکان پذیر نیست. خودکفایی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که معدن، فرآوری، انرژی، حمل و نقل و بازار در یک زنجیره هماهنگ عمل کنند. در چنین چارچوبی، فولاد سنگان می‌تواند از یک تولید کننده بزرگ گندله به یکی از پایه‌های امنیت مواد اولیه و توسعه متوازن صنعت فولاد ایران تبدیل شود، نقشی که اهمیت آن در شرایط افزایش ریسک‌های انرژی، لجستیکی و تجاری، بیش از گذشته نمایان شده است.