ورود ایران به معادله عناصر خاکی کمیاب

‌می‌متالز - در حالی که رقابت قدرت‌های بزرگ برای تسلط بر زنجیره تأمین عناصر خاکی کمیاب شدت گرفته و چین همچنان بیش از ۶۰ درصد تولید جهانی این مواد راهبردی را در اختیار دارد، ایران نیز با تکیه بر ذخایر گسترده معدنی و گام‌گذاشتن در مسیر فرآوری، به‌ تدریج در حال ورود به این معادله جهانی است. تولید نخستین شمش میش‌متال و توسعه زیرساخت‌های فرآوری، نشانه‌ای از تغییر رویکرد در بخش معدن کشور است؛ رویکردی که می‌تواند ایران را از یک تأمین‌کننده مواد خام به بازیگری مؤثر در زنجیره ارزش مواد معدنی راهبردی تبدیل کند.

به گزارش می‌متالز، بر اساس داده‌های اخیر سازمان زمین‌شناسی آمریکا، چین بیش از ۶۰ درصد تولید جهانی عناصر خاکی کمیاب را در اختیار دارد و کشور‌های غربی در پی تنوع‌بخشی به زنجیره‌های تأمین خود هستند. در این شرایط، ایران با تولید نخستین شمش میش‌متال و توسعه زیرساخت‌های فرآوری، وارد عرصه‌ای شده که رقابت در آن، میان قدرت‌های بزرگ به‌ تدریج شدت می‌گیرد.

بر اساس آمار‌های رسمی وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان ایمیدرو، ایران دارای حدود ۶۸ نوع ماده معدنی، بیش از ۳۷ میلیارد تن ذخایر قطعی و حدود ۵۷ میلیارد تن ذخایر بالقوه است. در برآورد‌های داخلی، ارزش کل این منابع حدود ۲۷.۳ تریلیون دلار عنوان شده است. در مقابل، برخی گزارش‌های تخصصی حوزه معدن با رویکرد متفاوتی یعنی ارزیابی ظرفیت اقتصادی قابل بهره‌برداری، عدد پایین‌تری معادل ۷۷۰ میلیارد دلار را برآورد می‌کنند. علاوه بر این، ایران در تولید روی، مس و سنگ‌آهن جایگاه قابل توجهی در سطح منطقه دارد. در میان این ظرفیت‌ها، عناصر خاکی کمیاب به دلیل نقش فزاینده در صنایع پیشرفته و رقابت قدرت‌های بزرگ، جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند.

نقش ایران در حوزه معدن به‌ تدریج از استخراج مواد خام فراتر رفته است. بر اساس گزارش‌های مرکز تحقیقات فرآوری مواد معدنی ایران، کشور از میانه دهه ۲۰۱۰ وارد حوزه فرآوری عناصر خاکی کمیاب شده و موفق به تولید نخستین شمش میش‌متال شده است؛ آلیاژی متشکل از سریم، لانتانوم، نئودیمیوم و ایتریوم که در صنایع پیشرفته و فناوری‌های نوین کاربرد گسترده دارد. با این حال، آمار‌های بین‌المللی نشان می‌دهند ایران هنوز در زمره تولیدکنندگان بزرگ جهانی این عناصر قرار ندارد و توسعه زنجیره فرآوری همچنان در جریان است.

در سال‌های اخیر، سیاست‌گذاران ایرانی معدن را نه صرفاً یک بخش تولیدی، بلکه ابزاری برای کاهش وابستگی اقتصادی و تقویت توان صنعتی کشور تعریف کرده‌اند. برنامه‌های توسعه‌ای کشور نشان می‌دهد این رویکرد به‌ ویژه در حوزه مواد راهبردی و معدنی با اهمیت صنعتی و فناورانه بالا مانند تیتانیوم، روی و اورانیوم اهمیت بیشتری یافته است.

از منظر تحلیلگران حوزه معدن و ژئواکونومی، هم‌پوشانی میان ذخایر متنوع ایران، ظرفیت‌های در حال توسعه فرآوری و افزایش تقاضای جهانی برای مواد معدنی راهبردی به‌ ویژه در صنایعی که به عناصر خاکی کمیاب وابسته‌اند، ایران را به متغیری مهم در آینده بازار مواد حیاتی تبدیل کرده است.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین