زنگ هشدار برای بودجه ۴۰۵؛ تحقق درآمد مالیات پس از ۳ سال زیر ۱۰۰ درصد شد

‌می‌متالز - سال گذشته برای نخستین بار طی سنوات اخیر حدود ۱۳۰ همت از درامد‌های مالیاتی بودجه محقق نشده است.

به گزارش می‌متالز، حدود دو ماه و نیم از آغاز سال ۱۴۰۵ می‌گذرد و در شرایطی که بحث اصلاح برخی ارقام و احکام قانون بودجه سال جاری از سوی مسوولان اقتصادی و از جمله رئیس کل سازمان امور مالیاتی مطرح شده است، بررسی عملکرد درآمد‌های مالیاتی سال‌های گذشته می‌تواند تصویری روشن از میزان واقع‌بینانه بودن منابع پیش‌بینی‌شده در بودجه ارائه دهد.

در سال‌های اخیر، دولت‌ها با هدف کاهش وابستگی به درآمد‌های نفتی، افزایش سهم درآمد‌های پایدار به‌ویژه مالیات را در دستور کار قرار داده‌اند. بر همین اساس، سهم مالیات در تأمین منابع عمومی بودجه روندی صعودی داشته و هر ساله ارقام بزرگ‌تری برای وصول مالیات در قوانین بودجه پیش‌بینی شده است. با این حال، تجربه سال ۱۴۰۴ نشان داد که رشد قابل توجه ارقام مالیاتی بدون توجه به ظرفیت واقعی اقتصاد، توان پرداخت مؤدیان و شرایط کسب‌وکار می‌تواند با چالش عدم تحقق منابع همراه شود.

شکسته شدن روند سه ساله تحقق کامل مالیات‌ها

بررسی عملکرد بودجه سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد از مجموع یک هزار و ۸۲۰ همت درآمد مالیاتی پیش‌بینی شده در قانون بودجه، حدود یک هزار و ۶۹۱ همت وصول شده است. به این ترتیب حدود ۱۳۰ همت از منابع مالیاتی پیش‌بینی‌شده محقق نشد و نرخ تحقق درآمد‌های مالیاتی به حدود ۹۳ درصد کاهش یافت.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که سال ۱۴۰۴ نخستین سال طی چهار سال اخیر بود که عملکرد مالیاتی کمتر از رقم مصوب بودجه ثبت شد. پیش از آن، سازمان امور مالیاتی توانسته بود طی سه سال متوالی، درآمد‌های مالیاتی را به طور کامل و حتی بیش از ارقام پیش‌بینی‌شده در بودجه محقق کند.

در سال ۱۴۰۳ حدود یک هزار و ۲۲۹ همت مالیات وصول شد که معادل ۱۰۱ درصد رقم مصوب بودجه بود. همچنین در سال ۱۴۰۲ میزان وصول مالیات‌ها به حدود ۸۱۱ همت رسید و تحقق ۱۰۸ درصدی را به ثبت رساند. در سال ۱۴۰۱ نیز با وصول حدود ۴۷۲ همت درآمد مالیاتی، عملکردی معادل ۱۰۴ درصد رقم پیش‌بینی‌شده حاصل شد.

این روند نشان می‌دهد که اگرچه نظام مالیاتی کشور در سال‌های اخیر با توسعه سامانه‌های هوشمند، گسترش پایگاه‌های اطلاعاتی و مقابله با فرار مالیاتی توانسته ظرفیت وصول درآمد‌ها را افزایش دهد، اما جدای از موضوع جنگ تحمیلی خرداد ماه به نظر می‌رسد دستیابی به رشد‌های بسیار بالا در درآمد‌های مالیاتی با محدودیت‌های ساختاری اقتصاد کشور مواجه است.

رشد سنگین درآمد‌های مالیاتی در بودجه ۱۴۰۵؛ هدف‌گذاری بلندپروازانه یا قابل تحقق؟

اهمیت عملکرد سال ۱۴۰۴ زمانی بیشتر آشکار می‌شود که به ارقام قانون بودجه ۱۴۰۵ نگاه کنیم. در قانون بودجه امسال حدود ۲ هزار و ۸۰۰ همت درآمد مالیاتی پیش‌بینی شده است؛ رقمی که در مقایسه با عملکرد حدود یک هزار و ۶۹۱ همتی سال قبل، رشد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. همچین باید روی این نکته نیز تمرکز کرد که در سال جاری اقتصاد ایران درگیر جنگ تحمیلی ۴۰ روزه‌ای بود که روی کسب وکار‌ها اثار مشخص داشته است.

این افزایش قابل توجه باعث شده است که برخی کارشناسان اقتصادی نسبت به امکان تحقق کامل این منابع هشدار دهند. زیرا تحقق چنین هدفی علاوه بر افزایش کارایی نظام مالیاتی، نیازمند رشد فعالیت‌های اقتصادی، افزایش سودآوری بنگاه‌ها، کاهش فرار مالیاتی و توسعه پایه‌های جدید مالیاتی است.

در مقابل، اگر شرایط اقتصادی، سطح تولید، تجارت و سودآوری بنگاه‌ها متناسب با رشد پیش‌بینی شده درآمد‌های مالیاتی افزایش پیدا نکند، احتمال ایجاد شکاف میان ارقام مصوب و درآمد‌های واقعی وجود خواهد داشت.

سایه عدم تحقق مالیات بر تراز بودجه

در ساختار بودجه عمومی، عدم تحقق درآمد‌های مالیاتی تنها به معنای کاهش یک منبع درآمدی نیست، بلکه می‌تواند تعادل منابع و مصارف دولت را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در صورتی که درآمد‌های پیش‌بینی شده محقق نشود، دولت ناچار خواهد بود یا از طریق کاهش هزینه‌ها و مدیریت مصارف، کسری منابع را جبران کند یا به سمت استفاده از سایر ابزار‌های تأمین مالی حرکت کند.

تجربه سال ۱۴۰۴ از این منظر اهمیت دارد که کسری ۱۳۰ همتی درآمد‌های مالیاتی در ماه‌های پایانی سال، فشار بیشتری بر مدیریت مالی دولت وارد کرد و ضرورت بازنگری در برآورد منابع بودجه را برجسته ساخت.

به همین دلیل، مطرح شدن موضوع اصلاح برخی ارقام بودجه ۱۴۰۵ در ماه‌های ابتدایی سال را می‌توان اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از شکل‌گیری شکاف عمیق‌تر میان منابع و مصارف دانست.

ضرورت واقع‌بینی در تنظیم اعداد بودجه

بررسی روند چهار سال اخیر نشان می‌دهد که اگرچه افزایش سهم مالیات در بودجه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای کاهش وابستگی به درآمد‌های نفتی است، اما موفقیت این سیاست نیازمند تعیین اهداف واقع‌بینانه و متناسب با ظرفیت اقتصاد کشور است.

اکنون که تنها حدود دو ماه و نیم از سال ۱۴۰۵ سپری شده، بررسی روند وصول مالیات در ماه‌های ابتدایی سال و مقایسه آن با اهداف تعیین‌شده می‌تواند مبنای مهمی برای تصمیم‌گیری درباره اصلاح احتمالی بودجه باشد. تجربه کسری ۱۳۰ همتی سال گذشته این پیام را به سیاست‌گذاران می‌دهد که تحقق درآمد‌های مالیاتی صرفاً با افزایش ارقام درج شده در قانون بودجه امکان‌پذیر نیست و باید میان اهداف درآمدی دولت و واقعیت‌های اقتصادی کشور تعادل برقرار شود.

منبع: خبرگزاری تسنیم