دو سال روی ریل

به گزارش می‌متالز، حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد این حجم مربوط به کالا‌های فله‌ای و مواد اولیه صنعتی است؛ یعنی حدود ۵.۵ تا ۶.۵ میلیارد تن در سال. در این میان، زغال‌ سنگ با حدود ۳ تا ۴ میلیارد تن، سنگ‌ آهن با حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد تن و غلات با حدود ۱ تا ۱.۵ میلیارد تن از مهم‌ترین جریان‌های حمل ریلی جهان هستند. ارزش بازار حمل ریلی که در سال ۲۰۱۴ حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار بود، پس از افت سال ۲۰۲۰ دوباره رشد کرد و در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیارد دلار رسید و در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۳۵۰ میلیارد دلار نزدیک شد. این داده‌ها نشان می‌دهد در اقتصاد معدن، ارزش منابع فقط در میزان ذخایر نیست؛ بلکه توان انتقال ارزان و سریع آنها به بازار تعیین‌کننده است.

در سال ۲۰۱۴، حمل ریلی جهان عمدتاً بر انتقال مواد معدنی، انرژی و کالا‌های صنعتی سنگین متمرکز بود. در این دوره، کشور‌های دارای منابع معدنی بزرگ به‌ تدریج سرمایه‌گذاری در خطوط اختصاصی معدن، پایانه‌های بارگیری و ناوگان واگن را افزایش دادند. تجربه سال‌های بعد نشان داد که معدن بدون زیرساخت حمل، مزیت کامل اقتصادی ندارد. فاصله معدن تا کارخانه یا بندر می‌تواند هزینه نهایی محصول را تغییر دهد و حتی یک ذخیره بزرگ معدنی را از رقابت جهانی خارج کند.

سال ۲۰۲۰ نقطه فشار اصلی برای صنعت ریلی بود. بحران کرونا باعث کاهش تولید صنعتی، محدودیت نیروی انسانی و اختلال در زنجیره تأمین شد و حجم حمل ریلی در بسیاری از کشور‌ها حدود ۵ تا ۱۰ درصد کاهش یافت. با وجود این کاهش، بخش مواد معدنی مقاومت بیشتری داشت، زیرا صنایع فولاد، انرژی و تولید مواد اولیه همچنان نیازمند جریان پایدار کالا بودند. پس از این دوره، از سال ۲۰۲۴ تقاضا برای مواد خام، فلزات مورد نیاز انرژی پاک و محصولات صنعتی باعث بازگشت حجم حمل به محدوده ۱۰ تا ۱۱ میلیارد تن شد.

در حمل مواد معدنی، ظرفیت واگن یکی از عوامل اصلی بهره‌وری است. واگن‌های معدنی سنگین معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۳۰ تن ظرفیت دارند. واگن‌های آمریکای شمالی برای زغال‌ سنگ و مواد معدنی معمولاً ۱۱۰ تا ۱۳۵ تن ظرفیت دارند، واگن‌های اروپایی بیشتر در محدوده ۶۰ تا ۹۰ تن و واگن‌های روسی و کشور‌های CIS حدود ۶۵ تا ۷۵ تن ظرفیت دارند. تفاوت ظرفیت واگن‌ها مستقیماً بر هزینه حمل اثر می‌گذارد؛ زیرا هرچه ظرفیت قطار افزایش یابد، هزینه انتقال هر تن کاهش پیدا می‌کند.

قطار‌های باری معمولی معمولاً بین ۲ هزار تا ۵ هزار تن بار حمل می‌کنند، اما قطار‌های سنگین معدنی در مسیر‌های تخصصی به ظرفیت ۸ هزار تا ۱۵ هزار تن می‌رسند. در خطوط معدنی استرالیا و آمریکا، قطار‌های فوق‌سنگین با ظرفیت ۲۰ هزار تا ۴۰ هزار تن در یک حرکت نیز فعال هستند. برای نمونه، یک قطار معدنی با ۲۶۰ واگن و ظرفیت متوسط ۱۳۰ تن برای هر واگن می‌تواند حدود ۳۳ هزار و ۸۰۰ تن سنگ‌ آهن را در یک سفر جابه‌جا کند.

چین بزرگ‌ترین نمونه استفاده از ریل برای توسعه صنعتی است. این کشور با بیش از ۱۵۰ هزار کیلومتر شبکه ریلی و بیش از ۱۰۰ هزار واگن باری، یکی از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های حمل مواد معدنی جهان را در اختیار دارد. زغال‌ سنگ، سنگ‌ آهن، فولاد و کالا‌های صنعتی سهم اصلی بار ریلی چین را تشکیل می‌دهند. توسعه شبکه ریلی چین بخشی از سیاست امنیت انرژی و تأمین مواد اولیه این کشور است.

آمریکا با حدود ۲۲۰ هزار کیلومتر شبکه ریلی، بزرگ‌ترین سیستم حمل بار ریلی جهان از نظر تن-کیلومتر محسوب می‌شود. این کشور حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار واگن باری در اختیار شبکه‌های اصلی خود دارد و سالانه حجم بزرگی از زغال‌ سنگ، غلات، مواد شیمیایی و مواد معدنی را جابه‌جا می‌کند. مزیت اصلی آمریکا اتصال مناطق تولیدکننده به مراکز صنعتی و بنادر صادراتی است.

روسیه با بیش از ۸۵ هزار کیلومتر شبکه ریلی و حدود ۳۵۰ هزار واگن باری یکی از بزرگ‌ترین ناوگان‌های حمل سنگین جهان را دارد. فاصله زیاد مناطق معدنی سیبری از مراکز مصرف باعث شده راه‌آهن نقش حیاتی در اقتصاد منابع این کشور داشته باشد. انتقال زغال‌ سنگ، فلزات و مواد خام از شرق روسیه به بازار‌های داخلی و صادراتی عمدتاً وابسته به شبکه ریلی است.

هند نیز با بیش از ۱۳۰ هزار کیلومتر شبکه ریلی و بیش از ۳۰۰ هزار واگن باری، یکی از سریع‌ترین بازار‌های در حال رشد حمل ریلی جهان است. افزایش تولید فولاد، رشد صنعتی و نیاز به انتقال زغال‌ سنگ باعث شده سرمایه‌گذاری در ظرفیت ریلی این کشور افزایش یابد.

استرالیا نمونه‌ای متفاوت دارد؛ زیرا بخش بزرگی از حمل معدنی آن بر خطوط اختصاصی استوار است. منطقه پیلبارا با شبکه ریلی ویژه سنگ‌ آهن، سالانه میلیون‌ها تن ماده معدنی را از معادن به بنادر صادراتی منتقل می‌کند. مزیت استرالیا فقط ذخایر سنگ‌ آهن نیست، بلکه ترکیب معدن، خط ریلی، واگن‌های سنگین و بندر‌های عمیق است.

هزینه حمل ریلی مواد معدنی به نوع مسیر و زیرساخت وابسته است. در خطوط اختصاصی سنگ‌ آهن، هزینه حمل معمولاً حدود ۵ تا ۱۵ دلار به ازای هر تن است. برای زغال‌ سنگ این رقم حدود ۱۰ تا ۳۰ دلار به ازای هر تن و برای مواد معدنی عمومی حدود ۱۵ تا ۵۰ دلار به ازای هر تن است. بر اساس تن-کیلومتر، حمل سنگین معدنی حدود ۱ تا ۳ سنت دلار و حمل عمومی ریلی حدود ۳ تا ۶ سنت دلار هزینه دارد. همین اختلاف هزینه باعث شده صنایع بزرگ معدنی به جای حمل جاده‌ای، روی خطوط ریلی اختصاصی سرمایه‌گذاری کنند.

با وجود رشد صنعت ریلی، هزینه نگهداری خطوط، سرمایه‌گذاری اولیه بالا، محدودیت ظرفیت و افزایش قیمت انرژی همچنان از عوامل فشار بر سودآوری شرکت‌ها هستند. تأخیر در شبکه ریلی می‌تواند هزینه مستقیم ایجاد کند، زیرا توقف واگن‌ها باعث کاهش ظرفیت انتقال و افزایش هزینه زنجیره تأمین می‌شود. به همین دلیل، کشور‌هایی که شبکه ریلی مدرن، ناوگان بزرگ و اتصال مستقیم معدن به بندر دارند، مزیت بیشتری در تجارت جهانی مواد خام دارند.

در سال ۲۰۲۵، اهمیت ریل بیش از گذشته با توسعه انرژی پاک افزایش یافته است. مواد معدنی مانند مس، نیکل، لیتیوم، گرافیت و عناصر نادر خاکی برای خودرو‌های برقی، باتری‌ها و شبکه‌های برق ضروری هستند و انتقال اقتصادی آنها نیازمند زیرساخت ریلی قدرتمند است.

در نهایت، روند سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ نشان داد که آینده معدن فقط در استخراج نیست؛ بخش مهمی از ارزش اقتصادی منابع در مسیر حمل ساخته می‌شود. کشوری که معدن، واگن، خط ریلی و بندر را به یک زنجیره یکپارچه تبدیل کند، هزینه کمتر، صادرات بیشتر و سهم بالاتری از بازار جهانی مواد خام خواهد داشت.

منبع: فلزات آنلاین