سفالگری؛ چرخی که نمی‌چرخد

می متالز - قصه پر غصه از جایی آغاز می‌شود که خاک کویر با بغض همراهی کرده و گلی درست می‌کند که قرار است روی چرخ تا هنری زیبا که قدمتی ۷ هزار ساله در ایران دارد، نقش ببندد.

به گزارش می متالز، پاهای سفالگر چرخ را می‌چرخاند تا اثری به یادماندنی با خاک و آب بسازد و حک ‌کند آنچه هنر سفالگری ایرانی نامیده‌ایم.
هنری که از آن با نام هنر سفالگری یاد می‌کنیم دارای پیشینه‌ای بسیار کهن و گسترده است. امروز کمتر کسی است که نام سفال را بشنود و ناخودآگاه به گذشته‌های بسیار دور بازگشت نکند. از سفال و سفالگری که سخن به میان می‌آید در ذهن‌ها نقش کاسه و کوزه حک می‌شود و دستان هنرمندی به خاطرمان می‌آید که با خاک و آب رنگ هنر گرفته است و پاهایش چرخ سفالگری را می‌چرخاند.
زمان زیادی از آن دوران که سفال‌های دست‌ساز هنرمندان جویباری در هر خانه و مغازه‌ای به چشم می‌خورد، گذشته و امروز این ساخته دست هنرمندان به دلیل نبودن تجهیزات و امکانات لازم، پشت ویترین فروشگاه‌های بزرگ و بنام شهرهای بزرگی چون تهران عرضه می‌شود.
سال‌های نه چندان دور کارگاه‌های تونلی با تعداد زیادی کوره از ابتدا تا انتهای کلاگرمحله جویبار، محل کار استادان سفالگری چون غلامعلی چینی‌ساز، عزیزالله فکوری، عظیم بخشی، یوسف طالبی و سبحان نجفی بود.
رمضانعلی چینی‌ساز، هنرمند سفالگر ۶۳ ساله مازندرانی است که در شهر کوچک جویبار در مازندران متولد شده و هنوز در آنجا زندگی می‌کند. رمضانعلی، نسل ششم خانواده‌ای هنرمند و سفالگر است که تمام آنها سفالگرانی با مهارت و چیره‌دست بودند. او سفالگری را در کودکی از پدر خود یاد گرفت. پدر با نشستن او پشت چرخ سفالگری مخالف بود اما رمضانعلی آن‌قدر به دستان پدر هنگام کار با چرخ نگاه کرد تا روزی توانست با استفاده از غیبت پدر، کاسه‌ای سفالی روی چرخ بسازد.
کاسه را از ترس پدر خراب کرد اما ناامید نشد و در ۱۲ سالگی، روزی که در کارگاه تنها بود چند کاسه سفالی ساخت. پدر برای برداشتن وسیله‌ای به کارگاه بازمی‌گردد و با وجود ترس فرزندش او را تشویق می‌کند و آفرینی از ته دل می‌گوید که به قول رمضانعلی، ذوق آغاز کار را در او بیدار کرد.
کارگاهش در گوشه‌ای از حیاط خانه‌ای با سبک قدیمی قرار دارد که تابستانش بسیار گرم و زمستانش بسیار سرد است. ذوق کار کردن را از فرزندانش گرفته و همسرش تنها همسفر او در این مسیر سخت است. وی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان جویبار نیز به آموزش این رشته مشغول است.
چینی‌ساز در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه سفال جویبار با خاندان چینی‌ساز آغاز می‌گردد، اظهار کرد: در گذشته، مجتمع‌های صنایع دستی در بیشتر شهرهای مازندران وجود داشته که در آنجا آموزش می‌دادیم اما متاسفانه تمام آنها بسته شدند و به گفته مسئولان بنا را بر تولید قرار دادند.
وی گفت: اگر بنا بر تولید است چرا بستر تولید را فراهم نمی‌کنند که من مجبور نباشم به دلیل نداشتن کوره، سفال‌های تولیدی را به نرخ بسیار ناچیز و به طور خام در تهران بفروشم و آنها پس از پختن و لعابکاری به نام خودشان آنها را به فروش برسانند؟
این سفالگر ضمن انتقاد از مسئولان که حتی در روز صنایع دستی نیز سری به او نزدند، تصریح کرد: تاکنون هیچ کمکی از مسئولان نگرفته‌ام، کوره خرابم را می‌توانم با مبلغ ۵۰ میلیون تومان دوباره راه‌اندازی کنم که متاسفانه سرمایه‌اش را ندارم.
چینی‌ساز با اشاره به اینکه کارم را به طور سنتی انجام می‌دهم، خاطرنشان کرد: مدرنیزه بودن، امکانات می‌خواهد اما جدیدترین طرح‌های جهان را می‌توانم تهیه کنم.
وی با بیان اینکه مشکل ما فقط نبود امکانات است، گفت: از سراسر ایران، دانشجویان به اینجا آمده‌اند و سراغ مرا می‌گیرند. من برای آموزش مشکلی ندارم اما مسئولان باید امکانات را برای ما فراهم کنند تا بتوانیم این هنر قدیمی را در راه تولید بیشتر به فرزندان خود بیاموزیم.
یاسر فکوری، یکی دیگر از سفالگران چیره‌دست جویباری است که شغل اجدادی‌اش را ادامه می‌دهد. او ۳۵ ساله ‌است و ۱۸ سال است سفالگری می‌کند. مشتریانی از رشت و انزلی به صورت عمده تولیداتش را خریداری می‌کنند اما به دلیل نداشتن مکان و امکانات قادر به آموزش نیست.
این سفالگر جویباری با بیان اینکه به دلیل نداشتن سرمایه، به روش سنتی کار می‌کند، گفت: ادامه این کار سخت است چون سود کمی دارد.
وی ادامه داد: قرار بود از سوی اداره تعاون تسهیلاتی فراهم شود که متاسفانه به دلیل نداشتن زمین و استیجاری بودن مکان، این تسهیلات به من تعلق نگرفت.
فکوری با اشاره به اینکه حدود ۳ هزار سفال در ماه تولید می‌کند، گفت: من یکی از ۵ تولیدکننده بزرگ مازندران هستم اما متاسفانه هیچ حمایتی از ما نمی‌شود.
این سفالگر جویباری ضمن گله‌مندی از مسئولانی که در نمایشگاه‌ها از تولیدکنندگان بومی استان استفاده نکرده و تولیدکنندگان استان‌های دیگر را دعوت می‌کنند، بیان کرد: در گذشته وضعیت خیلی خوب بود و تولیدات‌مان را به صنایع دستی می‌دادیم تا خودشان در کل ایران توزیع کنند اما درحال‌حاضر خودمان باید به دنبال بازار بگردیم.
وی با اشاره به اینکه یکی از آرزوهایم داشتن زمینی در کنار جاده بوده که بتوانم همانجا سفال‌ها را تولید کنم و بفروشم و در کنارش آموزش دهم، اظهار کرد: اگر مسئولان شرایط را برای کار، آموزش و نمایشگاه مهیا کنند دیگر مشکلی نداریم. حتی در جمعه‌بازار جویبار که در خاورمیانه شناخته شده است، می‌توانند با دادن غرفه‌ای به هنرمندان این کار را انجام دهند.
فکوری خاطرنشان کرد: جویبار هنرمندان خوبی در رشته‌های مختلف دارد اما راه فروش محصولات را کسی نمی‌داند.