فولاد خراسان؛ پیوند فناوری، زنجیره ارزش و توسعه منطقه‌ای

به گزارش می‌متالز، امروزه صنعت فولاد دیگر صرفا با میزان تولید و ظرفیت اسمی سنجیده نمی‌شود و در شرایطی که هزینه انرژی، محدودیت منابع، نوسانات مواد اولیه و ضرورت افزایش بهره‌وری فضای فعالیت فولادسازان را پیچیده‌تر کرده، مزیت رقابتی شرکت‌ها بیش از گذشته به توانایی آنها در توسعه فناوری، مدیریت زنجیره ارزش و افزایش بهره‌وری وابسته شده است.

از این منظر، مجموعه اقداماتی که در شرکت مجتمع فولاد خراسان به عنوان قطب تولید فولاد شرق کشور دنبال می‌شود را می‌توان در قالب یک مسیر واحد تحلیل کرد؛ مسیری که از توسعه ارتباط صنعت با دانشگاه و شرکت‌های دانش‌بنیان در نیشابور آغاز می‌شود؛ در سنگان به توسعه ظرفیت‌های معدنی و فرآوری مواد اولیه می‌رسد و در نهایت می‌تواند به تقویت اشتغال و اقتصاد منطقه منجر شود.

فناوری؛ زیرساخت حیاتی رقابت در صنعت فولاد

در صنعت فولاد، فناوری زمانی اهمیت اقتصادی پیدا می‌کند که بتواند یک مساله واقعی تولید را حل کند. کاهش مصرف انرژی، افزایش بهره‌وری تجهیزات، کنترل کیفیت، کاهش توقفات، بهینه‌سازی فرآیندها، مدیریت هوشمند داده‌ها و ارتقای قابلیت اطمینان خطوط تولید، بخشی از حوزه‌هایی هستند که فناوری می‌تواند در آنها ارزش ایجاد کند.

بنابراین، توسعه فناوری نباید صرفا به معنای خرید تجهیزات جدید یا استفاده از نرم‌افزار‌های پیشرفته تلقی شود بلکه مساله اصلی، ایجاد سازوکاری است که در آن نیاز صنعت به مساله پژوهشی تبدیل شود؛ راهکار فناورانه توسعه یابد و سپس در مقیاس واقعی کارخانه مورد آزمون و بهره‌برداری قرار گیرد.

این همان نقطه‌ای است که ارتباط صنعت و زیست‌بوم دانش‌بنیان اهمیت پیدا می‌کند. شرکت‌های فناور برای توسعه محصولات خود به مساله واقعی، محیط آزمون و مشتری صنعتی نیاز داشته و صنایع نیز برای حل مسائل پیچیده خود به دانش تخصصی، نیروی انسانی و فناوری‌های جدید احتیاج دارند.

بر این اساس، تصمیم فولاد خراسان برای تقویت ارتباط با مرکز رشد فناوری نیشابور را می‌توان بخشی از یک رویکرد راهبردی دانست؛ رویکردی که فناوری را از یک فعالیت جانبی به ابزاری برای ارتقای عملکرد صنعتی تبدیل می‌کند.

نیشابور؛ ظرفیت تبدیل صنعت به موتور محرک فناوری

«محمدرضا سجادیان» مدیرعامل شرکت مجتمع فولاد خراسان در نشست با مدیران پارک علم و فناوری استان خراسان رضوی و مرکز رشد فناوری نیشابور، بر حمایت از فعالیت‌های علمی و دانشگاهی، طرح‌های پژوهشی و اقدامات توسعه‌ای فناورانه تاکید کرده و توسعه زنجیره ارزش فولاد و مقابله با چالش‌های تولید را از محور‌های این رویکرد دانسته است.

اهمیت این موضع‌گیری در آن است که همکاری با زیست‌بوم فناوری، صرفا به حمایت عمومی از شرکت‌های دانش‌بنیان محدود نشده و با نیاز‌های مشخص صنعت پیوند خورده است. سجادیان همچنین بر توسعه فعالیت‌های تحقیق و توسعه و اجرای پروژه‌های مشترک با مجموعه‌های دانش‌بنیان تاکید کرده است.

این نگاه می‌تواند یک مزیت دوطرفه ایجاد کند. از یک سو، شرکت مجتمع فولاد خراسان به ظرفیت علمی و فناورانه منطقه برای حل مسائل تولید دسترسی پیدا می‌کند و از سوی دیگر، شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز پژوهشی با یک بازار صنعتی واقعی مواجه می‌شوند.

بر اساس اظهارات مدیر پارک علم و فناوری استان، مجموعه فناوری استان دارای صد‌ها شرکت، محصولات فناورانه و نیروی متخصص است و مرکز رشد نیشابور نیز ظرفیت تبدیل‌شدن به یک پردیس فناوری بزرگ را دارد. در چنین شرایطی، حضور یک واحد صنعتی بزرگ مانند فولاد خراسان می‌تواند به تقویت تقاضای واقعی برای توسعه فناوری در منطقه کمک کند.

در صورت استمرار این ارتباط، نیشابور می‌تواند به محلی برای شکل‌گیری یک چرخه کامل نوآوری تبدیل شود؛ چرخه‌ای که در آن مساله از کارخانه می‌آید؛ راهکار در همکاری با دانشگاه و شرکت فناور توسعه پیدا می‌کند و نتیجه پس از آزمون وارد فرآیند صنعتی می‌شود.

سنگان؛ تکمیل زنجیره ارزش از معدن تا فولاد

در سوی دیگر این مسیر، شرکت مجتمع فولاد خراسان در منطقه معدنی سنگان خواف پروژه کنسانتره‌سازی فولاد شرق را در دست اقدام دارد؛ پروژه‌ای که هدف از اجرای آن بر اساس اظهارات سجادیان، تامین پایدار مواد اولیه، تکمیل زنجیره ارزش فولاد در استان و ایفای نقش در توسعه منطقه‌ای است.

این پروژه که به گفته سجادیان حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد، با هدف تکمیل بخشی از زنجیره فرآوری مواد معدنی در منطقه دنبال می‌شود و راه‌اندازی آن می‌تواند زمینه ایجاد نزدیک به ۵۰۰ شغل مستقیم را فراهم کند.

از لحاظ اقتصادی، توسعه این حلقه از زنجیره اهمیت قابل‌توجهی دارد. هر چه فرآوری مواد معدنی در نزدیکی منابع و در چارچوب یک زنجیره منسجم‌تر انجام شود، ظرفیت ایجاد ارزش افزوده، توسعه فعالیت‌های صنعتی و افزایش پایداری تامین مواد اولیه بیشتر خواهد شد.

برای شرکت مجتمع فولاد خراسان نیز این موضوع اهمیت دوگانه دارد؛ از یک سو، دسترسی پایدارتر به مواد اولیه می‌تواند بخشی از ریسک‌های زنجیره تامین را مدیریت کند و از سوی دیگر، تکمیل زنجیره می‌تواند ظرفیت‌های جدیدی برای خلق ارزش و سودآوری ایجاد کند.

لازم به ذکر است که اکنون تجهیزات مورد نیاز پروژه کنسانتره‌سازی فولاد شرق خریداری شده و با توجه به پیشرفت فیزیکی موجود، هدف‌گذاری برای تکمیل و بهره‌برداری از آن برای سال آینده مطرح است.

توسعه صنعتی زمانی پایدار است که منطقه را نیز منتفع کند

اهمیت پروژه‌های شرکت مجتمع فولاد خراسان در سنگان صرفا به تولید و سودآوری شرکت محدود نمی‌شود. سرمایه‌گذاری در مناطق معدنی زمانی می‌تواند به یک الگوی توسعه پایدار تبدیل شود که آثار آن در اقتصاد محلی نیز قابل مشاهده باشد. اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم، توسعه خدمات، افزایش تقاضا برای کسب‌وکار‌های محلی و تقویت زیرساخت‌های منطقه‌ای، بخشی از اثراتی است که می‌تواند از تکمیل زنجیره صنعتی در مناطق معدنی حاصل شود.

در جریان بازدید وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از منطقه سنگان نیز بر ضرورت بهره‌مندی جامعه محلی از منافع سرمایه‌گذاری‌ها تاکید شد. این رویکرد، مفهوم توسعه صنعتی را از افزایش ظرفیت تولید فراتر می‌برد و بر توزیع بخشی از منافع اقتصادی سرمایه‌گذاری در جامعه محلی تأکید دارد.

در واقع، اگر فناوری موتور افزایش بهره‌وری باشد و تکمیل زنجیره ارزش زیرساخت خلق ارزش افزوده را فراهم کند، اشتغال و توسعه منطقه‌ای می‌تواند خروجی اجتماعی این فرآیند باشد.

یک راهبرد واحد؛ فناوری در نیشابور، معدن در سنگان

قرار دادن این دو محور در کنار یکدیگر، تصویر روشن‌تری از مسیر توسعه شرکت مجتمع فولاد خراسان ترسیم می‌کند. توسعه زیست‌بوم فناوری در نیشابور و توسعه زنجیره معدن و فولاد در سنگان، دو برنامه منفک نیستند بلکه می‌توانند دو ضلع یک راهبرد توسعه صنعتی باشند.

در نیشابور، مساله اصلی ایجاد ظرفیت دانشی و فناورانه است؛ در سنگان، مساله توسعه ظرفیت‌های معدنی و فرآوری و در سطح شرکت، هدف نهایی افزایش پایداری تولید، بهره‌وری و ارزش‌آفرینی است؛ بنابراین اگر این حلقه‌ها به یکدیگر متصل شوند، فولاد خراسان می‌تواند علاوه بر نقش خود در زنجیره ارزش آهن و فولاد کشور، به یک موتور توسعه صنعتی در منطقه شرق تبدیل شود؛ مجموعه‌ای که هم در خلق تقاضا برای فناوری نقش دارد؛ هم در تکمیل زنجیره معدن تا فولاد و هم در ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای مناطق پیرامونی.

تقدیر از مدیریت صنعتی؛ نشانه‌ای از جایگاه «فخاس»

در همین چارچوب، تجلیل از «محمدرضا سجادیان» به‌ عنوان مدیر واحد نمونه صنعتی خراسان رضوی نیز می‌تواند در کنار سایر تحولات اخیر شرکت مجتمع فولاد خراسان مورد توجه قرار گیرد. این تقدیر در مراسم تجلیل از واحد‌های نمونه صنعتی استان و با حضور مسوولان ملی و استانی انجام شد.

اهمیت این موضوع را نباید صرفا در یک عنوان تشویقی خلاصه کرد. جایگاه یک شرکت صنعتی در اقتصاد منطقه، حاصل مجموعه‌ای از عوامل از جمله تولید، اشتغال، سرمایه‌گذاری، توسعه، تعامل با جامعه و توانایی عبور از چالش‌های عملیاتی است.

در چنین شرایطی، تقدیر از مدیریت یک واحد صنعتی می‌تواند نشانه‌ای از اهمیت جایگاه آن مجموعه در ساختار صنعتی استان باشد؛ به‌ ویژه زمانی که هم‌زمان، پروژه‌های توسعه‌ای، برنامه‌های فناوری و اقدامات مرتبط با تکمیل زنجیره ارزش نیز در دستور کار قرار گرفته است.

وقتی مسیر توسعه از کارخانه فراتر می‌رود

آنچه از مجموعه این اقدامات می‌توان برداشت کرد، حرکت شرکت مجتمع فولاد خراسان به سمت الگویی از توسعه است که در آن تولید، فناوری، معدن و توسعه منطقه‌ای از یکدیگر جدا نیستند.

توسعه زیست‌بوم فناوری نیشابور می‌تواند ظرفیت علمی و دانش‌بنیان منطقه را در خدمت حل مسائل صنعت قرار دهد؛ تکمیل پروژه فولاد شرق در سنگان می‌تواند بخشی از زنجیره تأمین و فرآوری مواد اولیه را تقویت کند و اشتغال‌زایی و سرمایه‌گذاری صنعتی نیز می‌تواند اثرات اقتصادی این فرآیند را در منطقه گسترش دهد؛ بنابراین اگر این رویکرد با انسجام دنبال شود، شرکت مجتمع فولاد خراسان می‌تواند از یک بنگاه فولادی بزرگ به یکی از پیشران‌های توسعه صنعتی و فناورانه خراسان رضوی تبدیل شود؛ نقشی که در نهایت، منافع آن می‌تواند هم به شرکت و سهام‌داران، هم به جامعه محلی و هم به اکوسیستم علمی و اقتصادی منطقه بازگردد.