![بازدید سرزده پزشکیان از یک سازمان دولتی/ گله رئیسجمهوری از وضعیت این پروژهها بازدید سرزده پزشکیان از یک سازمان دولتی/ گله رئیسجمهوری از وضعیت این پروژهها](/files/fa/news/1403/6/1/558452_834.jpg)
به گزارش میمتالز، در چکیده این گزارش میخوانیم: در پی رخداد زمینلرزه بامداد جمعه 17 آبان ماه1398 به بزرگای 5.9 در گستره شمال باختری شهرستان میانه (منطقه عمومی ترکمنچای)، خسارات و تلفات نسبتا گستردهای در این منطقه رخ داد. بر پایه شواهد تاریخی، این گستره در 426 سال پیش نیز تجربه گر چنین زمینلرزهای بوده است (1593 AD, M=6, I0=VIII).
از این رو، تیم تخصصی سازمان زمینشناسی و اکتشافاتمعدنی کشور (متولی بررسی گسلهای جنبا بهعنوان سرچشمههای زمینلرزهای در ایران) با حضور سریع در منطقه زلزلهزده به بررسی پهنه گسلی مسبب این رخداد پرداخت. طی یک هفته بررسیهای دفتری و میدانی گسترده و با توجه به سازوکار کانونی، توزیع روستاهای به شدت آسیب دیده، تحلیلهای InSAR و اینترفرامتری رادار و نحوه آرایش و توزیع پسلرزههای این زمینلرزه اثرگذار، عملکرد پهنهای گسلی و چپگرد با راستای شمال شمال خاوری- جنوب و جنوب باختری و به طول حدود دست کم ده کیلومتر در ایجاد این زمینلرزه در منطقهای میان روستای حلمسی(در جنوب) و اردها (در شمال) کوه بز قوش مقدمتا تعیین شد. در تعیین این موضوع افزون بر موارد یاد شده از بررسی توزیع ناپایداریهای دینامیکی سطحی و دامنهای متمرکز و برداشتهای دورسنجی منطقهای (توسط تصاویر ماهوارهای) و محلی (توسط فتوگرامتریو... با پهپاد در مناطق دشوارگذر) بهره جستهایم. عدم شکلگیری گسلش کامل و سطحی در طی رخداد این زمینلرزه و کاهش به نسبت ناگهانی آهنگ رخداد پسلرزهها از روز چهارم به بعد بهعنوان نکتهای مهم «میتواند» گویای رخداد ناقص این زمینلرزه متوسط بوده و از این رو و تا آرام شدن تدریجی پوسته زمین باید مورد توجه محققان، متولیان و مسئولان امداد و نجات در این منطقه قرار گیرد.
مقدمه و جایگاه زمینساختی منطقه:
در کمربند لرزه خیز آلپ-هیمالیا، گستره شمال باختری ایران در بخش میانی برخورد صفحههای لیتوسفری عربی و اوراسیا قرار گرفته و دگرریختی آن به شکل کوتاهشدگی در راستای N-S و کشش در راستای E-W به همراه گسلش، زمینلرزه و پدیده آتشفشانی سنوزوئیک و کواترنری (همچون:Karakhanian et al., 2002) بروز میکند (همچون:Jackson and McKenzie., 1984). همگرایی بین صفحه عربی و اوراسیا با آهنگ mm yr-120-30 (همچون:Reilinger et al., 2006) از حدود Ma 12 (Dewey et al., 1986) یا Ma 16 (همچون:Allen et al., 2011) تاکنون، تقریبا ثابت بوده است (همچون:Avagyan et al., 2010). مطالعه دادههای ژئودتیک GPS (همچون: Vernant et al., 2004؛Reilinger et al., 2006) آهنگ لغزش کلی پهنههای گسلی شمالباختر ایران را حدود mm yr-1 8-6 تخمین میزند که تجمع اصلی این حرکت بر روی گسل امتدادلغز راستگرد گسل شمال تبریز و گسلهای گیلاتو-سیه چشمه-خوی و چالدارن به سمت باختر و گسلهای مورب لغز معکوس-راستگرد خاوری-باختری گستره کوه بزقوش به سمت خاور است (همچون: Solaymani Azad et al., 2009 and 2015; Djamour et al., 2011) که با زمینلرزههای اثرگذار تاریخی و دستگاهی همراه بودهاند. اما در این میان گسلهایی همانند مراغه (Solaymani Azad et al.,2009 and 2019 و Taghipour et al., 2018)، نهند (Solaymani Azad et al., 2009 و فریدی، ۱۳۸۵) و خوجا (فریدی، ۱۳۸۵)، گسل هرزندات و بیلوردی (فریدی، ۱۳۹۶) هم شناسایی شدهاند که میتوانند نقش مهمی در جبران دگرریختیهای برشی در منطقه آذربایجان ایفا کنند ولی تاکنون نقش آنها در دگرریختی زمینساختی و لرزه زمینساختی منطقه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از سویی، سری دیگری از گسلهای جنبای چپگرد با راستای NNE-SSW مانند گسل گرمهچای یا شرق بزقوش (Solaymani Azad et al., 2009 و فریدی، ۹۶ و Faridi et al., 2017 و Solaymani et al., 2019)، گسلهای پایان و بستانآباد (Faridi et al., 2017) متقاطع با این گسلهای راستگرد در این منطقه دیده میشوند که این دسته نیز عمدتا نسبت به سایر ساختارهای گسلی منطقه کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. راستای این پهنههای گسلی NNE-SSW است.
زمینلرزه ۱۷ آبان ۱۳۹۸ شمال باختری میانه در منطقه عمومی ترکمنچای، با منطقه اثری که به صورت محدود هم در بخش شمالی و هم در جنوب بخش خاوری کوهستان بزقوش داشته است، احتمال ارتباط آن با ادامه خاوری گسل شمال تبریز را در هالهای از ابهام فرو برده است. در این گزارش پژوهشی مقدماتی، با توجه بررسیهای دفتری (توسط تصاویر و تحلیلهای ماهوارهای و اینترفرامتری رادار و...) و نیز بررسیهای میدانی متمرکز در پهنه مهلرزهای، سبک گسلش و زمینلرزه متاثر از آن مطالعه و معرفی شده است. نتایج مقدماتی گویای آن است که این زمینلرزه الزاما ارتباط مستقیمی با پهنه گسلی شمال تبریز نداشته و یکی از گسلهای NNE-SSW گستره خاوری بزقوش (همچون: گسل شالقون-یلیمسی) میتوانسته مسبب رخداد این زمینلرزه باشد.
نتایج پیمایشهای میدانی:
پیمایشها و بررسیهای میدانی انجام گرفته به منظور شناسایی گسل مسبب این زمینلرزه در گستره روستاهای بسیار آسیبدیده از این زمینلرزه مانند: روستاهای ورنکش، دستجرد، حلمسی، خلیفهلی، چرن و بلوکان، افزون بر نزدیکی آنها به گسل مسبب بیانگر آن است که عمده ویرانیها به سازههای سنگی-گلی سنگین و قدیمی محدود شده است. بر پایه تحلیلهای تداخلسنجی راداری (همچون:Roustaie, 2019; Vajedian, 2019; Valkaniotis, 2019; Fathian Baneh, 2019 ) و با تکمیل آن توسط بررسیهای میدانی در گستره سه دره گسلیNNE-SSW حلمسی، ورنکش و خلیفهلو در پهنه مهلرزهای این زمینلرزه هیچگونه آثار گسلش سطحی مستقیم مشاهده نشد.