فولاد مبارکه چگونه صنعت را به دانشگاه گره زد؟

به گزارش می‌متالز، بازدید وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از گروه فولاد مبارکه و آزمایشگاه صنعت ۴.۰ این مجموعه صنعتی، تنها یک رویداد نمادین نبود. این بازدید نشان داد که در شرایط امروز اقتصاد ایران، پیوند میان صنعت و دانشگاه به یک ضرورت راهبردی بدل شده است. صنعتی که بدون تکیه بر علم و پژوهش بومی، توانایی رقابت در بازار جهانی ندارد و دانشگاهی که بدون ارتباط با صنعت نمی‌تواند مساله‌محور و اثرگذار باشد، هر دو از قافله توسعه باز خواهند ماند.

گروه فولاد مبارکه طی سال‌های اخیر کوشیده است تا این شکاف تاریخی را پر کند. از حمایت از بیش از ۷۷۰ شرکت دانش‌بنیان گرفته تا اعطای گرنت به هزاران دانشجو و تعریف بیش از هزار پروژه پژوهشی مشترک با دانشگاه‌ها، همگی نشانه‌هایی از راهی است که این شرکت برای تلفیق «تولید»، «دانش» و «نوآوری» انتخاب کرده است.

نگاهی به تاریخچه فولاد مبارکه نشان می‌دهد که این مجموعه از ابتدا با رویکردی ملی شکل گرفت. آغاز احداث در سال ۱۳۶۱ و بهره‌برداری در سال ۱۳۷۱ با ظرفیت ۲.۴ میلیون تن، نقطه شروعی بود برای صنعتی که امروز با ظرفیت ۱۱.۱ میلیون تن فولاد خام، سهمی نزدیک به یک‌سوم تولید کشور را در اختیار دارد.

اما اهمیت فولاد مبارکه تنها در میزان تولید آن خلاصه نمی‌شود. این شرکت بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد در خاورمیانه و شمال آفریقاست و سهمی یک درصدی از تولید ناخالص ملی و ۴.۲ درصدی از تولید ناخالص ملی بخش صنعت ایران دارد. به بیان دیگر، هر تحول در فولاد مبارکه، می‌تواند بر شاخص‌های کلان اقتصاد ملی نیز اثرگذار باشد.

مدیرعامل فولاد مبارکه در نشست اخیر با وزیر علوم، خبر از انعقاد ۳۶۸ میلیارد تومان قرارداد تحقیق و توسعه در سال جاری داد، رقمی که نشان‌دهنده اهمیت نوآوری در استراتژی کلان شرکت است. افزون بر این، پروژه‌های بزرگی همچون نورد گرم ۲ با سرمایه‌گذاری ۷۸۰ میلیون یورویی، تحول دیجیتال، توسعه ورق‌های رنگی و آلیاژی و به‌ کارگیری هوش مصنوعی، بیانگر آن است که فولاد مبارکه می‌خواهد همگام با استاندارد‌های جهانی حرکت کند.

آزمایشگاه صنعت ۴.۰ فولاد مبارکه نماد همین تحول دیجیتال است. ترکیب فناوری‌های نوینی همچون اینترنت اشیا، کلان‌ داده‌ها و اتوماسیون هوشمند در فرآیند‌های تولید، این شرکت را در مسیر ورود به نسل چهارم انقلاب صنعتی قرار داده است. بازدید وزیر علوم از این مرکز، به‌ روشنی نشان داد که دانشگاه‌ها باید در تربیت نیروی انسانی متناسب با این تحولات و تعریف پروژه‌های مشترک، نقش فعال‌تری ایفا کنند.

یکی از ویژگی‌های مهم فولاد مبارکه، تبدیل ارتباط با دانشگاه‌ها از یک شعار به یک برنامه عملیاتی بوده است. این شرکت طی دو دهه اخیر حدود ۱۳۶۶ پروژه پژوهشی با مراکز دانشگاهی انجام داده است. تنها در سال گذشته نیز ۳۶۸ میلیارد تومان قرارداد تحقیق و توسعه به ثبت رسیده است.

افزون بر این، فولاد مبارکه تاکنون به ۱۸۵۲ دانشجو گرنت اعطا کرده که ۳۰ درصد آنان در مقطع دکتری و ۷۰ درصد در مقطع کارشناسی ارشد بوده‌اند. چنین آماری نشان می‌دهد که شرکت نه تنها در عرصه تولید صنعتی بلکه در پرورش سرمایه انسانی متخصص نیز نقش‌آفرینی کرده است.

حمایت از ۷۷۳ شرکت دانش‌بنیان، سرمایه‌گذاری ۸۸۰ میلیارد تومانی در بومی‌سازی قطعات و تجهیزات و مشارکت در ۳۹ شرکت نوآور، نمونه‌های دیگری از همین رویکرد است. فولاد مبارکه امروز بزرگ‌ترین دارنده CVC (سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی) در ایران به شمار می‌رود و این موضوع اهمیت زیادی در تجاری‌سازی ایده‌های دانشگاهی دارد.

اما بازدید وزیر علوم چه پیامی به همراه دارد؟ بازدید وزیر علوم از فولاد مبارکه را می‌توان از چند زاویه تحلیل کرد. ابتدا آنکه این بازدید تأکید بر سیاست پژوهش مساله‌محور دارد. همچنین وزیر علوم با حضور در قلب یک مجموعه صنعتی نشان داد که پژوهش دانشگاهی باید مستقیماً به حل مسائل واقعی کشور متصل شود. از سویی دیگر فعالیت فولاد مبارکه می‌تواند الگویی برای دیگر صنایع باشد. فولاد مبارکه نمونه‌ای موفق از همکاری صنعت و دانشگاه است. این بازدید می‌تواند الگویی برای دیگر صنایع باشد که همچنان فاصله‌ای با دانشگاه دارند.

همچنین حضور وزیر علوم در فولاد مبارکه به معنای نزدیک‌تر شدن سیاست‌گذاری‌های علمی به نیاز‌های واقعی صنعت است، نیازی که امروز بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

البته همکاری صنعت و دانشگاه در ایران خالی از چالش نیست. تفاوت زبان و انتظارات دو حوزه، بروکراسی سنگین، کمبود بودجه‌های پژوهشی و گاه بی‌اعتمادی متقابل، موانعی است که مانع از شکل‌گیری همکاری‌های گسترده می‌شود.

اما در مقابل، فرصت‌های بزرگی نیز وجود دارد، به عنوان مثال استفاده از فناوری‌های دیجیتال برای افزایش بهره‌وری تولید را به همراه دارد. همچنین توسعه فناوری‌های سبز برای کاهش مصرف انرژی و آب از دیگر فرصت‌هاست که در نهایت می‌توان شاهد حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا و ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد بود.

فولاد مبارکه در سند راهبردی خود هدف‌گذاری کرده که تا سال ۱۴۱۰ در جمع ۵۰۰ شرکت برتر دنیا قرار گیرد. تحقق این هدف بدون توسعه نوآوری، سرمایه انسانی و تعامل گسترده با دانشگاه‌ها امکان‌پذیر نخواهد بود. بازدید وزیر علوم از این شرکت، می‌تواند به عنوان یک نقطه آغازین برای بازتعریف سیاست‌های ملی در حوزه ارتباط صنعت و دانشگاه تلقی شود.

بازدید وزیر علوم از فولاد مبارکه و آزمایشگاه صنعت ۴.۰، فراتر از یک رویداد خبری، حامل یک پیام روشن برای آینده اقتصاد ایران است، یعنی بدون تلفیق دانش و صنعت، توسعه پایدار امکان‌پذیر نیست.

فولاد مبارکه طی سال‌های اخیر توانسته است الگویی عملی از این تلفیق ارائه دهد، الگویی که می‌تواند مسیر سایر صنایع را نیز روشن کند. حمایت از پژوهش‌های دانشگاهی، بومی‌سازی فناوری‌ها، سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان و توجه به محیط‌ زیست، همگی گام‌هایی است که این شرکت برداشته است.

اکنون نوبت سیاست‌گذاران است که این تجربه را به سطح ملی تعمیم دهند و شرایطی فراهم کنند که هر دانشگاه و هر صنعت، در پیوندی پایدار و مساله‌محور، به توسعه کشور کمک کنند.