يکشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۴:۱۹

تاریخ: ۲۶ مهر ۱۴۰۴ ، ساعت ۲۳:۳۱

بازدید: ۲۴۱

کد خبر: ۳۸۷۴۰۴

سرویس خبر : معادن و مواد معدنی

معادن و مواد معدنی تحول دیجیتال

نقش زنان در معدن‌کاری نوین؛ از نشت استعداد تا تحول دیجیتال

شکاف جنسیتی در صنعت معدن؛ چالش ها، سیاست‌ها و مسیر‌های اصلاحی

‌می‌متالز - علی‌رغم اهمیت اقتصادی و استراتژیک صنعت معدن، این بخش هنوز نتوانسته زنان را به‌طور پایدار و مؤثر جذب و حفظ کند. بسیاری از زنان در آغاز مسیر شغلی، به‌دلیل جذابیت‌های فناوری، حقوق رقابتی و فرصت‌های رشد وارد این حوزه می‌شوند، اما در ادامه به‌دلیل موانع ساختاری، فرهنگی و نهادی، از چرخه حرفه‌ای خارج می‌شوند؛ پدیده‌ای که در ادبیات منابع انسانی با عنوان «نشت خط لوله استعداد» شناخته می‌شود.

به گزارش می‌متالز، سو کی، مدیر مؤسسه هوش مصنوعی دانشگاه نیو ساوت ولز، که مسیر حرفه‌ای خود را از زمین شناسی آغاز کرده و به توسعه فناوری‌های رباتیک در معدن رسیده، تأکید می‌کند: نبود الگو‌های زنانه و مسیر‌های روشن ارتقا، مانعی جدی برای ماندگاری زنان در این صنعت است. او می‌گوید: «وقتی هیچ زنی را در موقعیتی نمی‌بینی که آرزوی رسیدن به آن را داری، دچار تردید می‌شوی که آیا اصلاً در مسیر درستی هستی یا نه.»

بر اساس داده‌های جهانی، سهم زنان در نیروی کار معدن بین ۸ تا ۱۷ درصد متغیر است. در معادن کوچک‌تر، این رقم گاه به ۳۰ درصد می‌رسد، اما در پروژه‌های بزرگ صنعتی، حضور زنان به کمتر از ۱۰ درصد کاهش می‌یابد. گزارش مؤسسه مک‌کینزی نشان می‌دهد که زنان در سطوح ابتدایی استخدام حضور دارند، اما در مسیر رسیدن به جایگاه‌های مدیریتی، به‌تدریج از چرخه خارج می‌شوند. این خروج تدریجی، نتیجه ترکیبی از عوامل فرهنگی، ساختاری و سازمانی است؛ از جمله نبود فرصت‌های برابر در پروژه‌های چالش‌برانگیز، غیبت در شبکه‌های غیررسمی تصمیم‌گیری، و ارزیابی‌های سخت‌گیرانه‌تر نسبت به مردان.

در بسیاری از محیط‌های معدنی، فرهنگ‌های سنتی همچنان تعیین‌کننده روابط کاری هستند. زنان غالباً از حلقه‌های درون‌سازمانی و مسیر‌های غیررسمی ارتقا کنار گذاشته می‌شوند، و همین امر موجب بازتولید چرخه‌ای از تبعیض و محدودیت می‌شود که در نهایت به خروج نیرو‌های مستعد زن از بدنه صنعت منجر می‌گردد.

سیاست گذاری، فناوری و مسیر‌های اصلاحی برای حضور برابر

تجربه کشور شیلی، به‌ عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان مس جهان، نمونه‌ای روشن از تلاش‌های ساختاری برای اصلاح این وضعیت است. این کشور با اجرای برنامه‌هایی مانند «آموزش زنان معدن‌کار ۲۰۱۲» و تدوین استاندارد ملی برابری جنسیتی (NCH ۳۲۶۲)، توانست تا سال ۲۰۲۱ شمار زنان شاغل در معدن را به بیش از ۲۷ هزار نفر برساند. با امضای سند «ده تعهد معدن»، شرکت‌های بزرگ معدنی متعهد شدند برابری جنسیتی را در دستور کار خود قرار دهند.

با این حال، نظرسنجی وزارت معدن شیلی نشان داد که ۴۵ درصد از زنان تجربه کنایه‌های جنسیت‌زده در محیط کار داشته‌اند، ۱۱ درصد تبعیض در استخدام را گزارش کرده‌اند و نزدیک به نیمی از آنان معتقدند در حقوق و مزایا با تبعیض مواجه‌اند. نبود زیرساخت‌های ایمن و مناسب نیز همچنان مانعی جدی برای حضور پایدار زنان در این صنعت است. همه‌گیری کووید-۱۹ این وضعیت را بحرانی‌تر کرد؛ اشتغال زنان در معدن حدود ۲۳ درصد کاهش یافت و بار مراقبت از خانواده به‌طور نامتناسبی بر دوش آنان افتاد.

در سطح جهانی، پیشرفت فناوری‌های نوین مانند رباتیک، اتوماسیون و هوش مصنوعی، چشم‌انداز تازه‌ای برای حضور زنان در معدن ایجاد کرده است. معادن خودکار نه‌تنها بهره‌وری را تا ۳۰ درصد افزایش داده‌اند، بلکه محیطی امن‌تر و کم‌خطرتر فراهم کرده‌اند. با این حال، شکاف دیجیتال جنسیتی همچنان پابرجاست. گزارش یونسکو نشان می‌دهد که زنان ۵۰ درصد کمتر از مردان به فناوری‌های نوین دسترسی دارند؛ موضوعی که مشارکت آنان در آینده معدن‌کاری هوشمند را تهدید می‌کند.

در ایران نیز حضور زنان در صنعت معدن بسیار محدود است. طبق آمار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در سال ۱۳۹۸ تنها ۱۲۴۶ زن در معادن کشور مشغول به کار بوده‌اند، در مقابل بیش از ۱۰۰ هزار مرد. بیشترین اشتغال زنان در معادن شن، ماسه و سنگ‌آهن ثبت شده است. ترکیب نیروی انسانی در سطوح فنی و مدیریتی نیز به‌ندرت شامل زنان می‌شود. نبود زیرساخت‌های صنعتی و آموزشی، سختی محیط‌های کاری و فقدان سیاست‌های حمایتی، از عوامل اصلی محدودیت حضور زنان در این حوزه هستند.

با این حال، گذار تدریجی صنعت معدن به سمت هوشمندسازی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای حضور تخصصی‌تر زنان فراهم کند. در میان ۴۰ شرکت بزرگ معدنی جهان، سهم زنان در هیأت‌مدیره از ۵ درصد در سال ۲۰۱۳ به ۲۱ درصد در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته و حدود ۱۱ درصد مدیران عامل را زنان تشکیل می‌دهند. این رشد نشان‌دهنده تغییر نگرش شرکت‌ها به نقش زنان در توسعه پایدار، ایمنی و نوآوری است.

برای کاهش تبعیض‌های جنسیتی، رویکردی چندلایه میان دولت، شرکت‌ها و نهاد‌های آموزشی ضروری است. در سطح ملی، تصویب قوانین ضدتبعیض، حمایت از مرخصی زایمان، مراقبت از کودک و الزام به گزارشگری شفاف جنسیتی، می‌تواند زمینه‌ساز حضور پایدار زنان باشد. در سطح سازمانی، تعریف سهمیه‌های استخدامی، بازتعریف شرح شغل‌ها، اطلاع‌رسانی فعال فرصت‌ها و حرکت از مربی‌گری به حمایتگری فعال (Sponsorship) از سوی مدیران ارشد، می‌تواند مسیر رشد زنان را هموار کند.

در نهایت، فناوری می‌تواند پلی میان بهره‌وری و برابری باشد. اتوماسیون، کنترل از راه دور و هوش مصنوعی، ماهیت کار معدن را از فعالیتی فیزیکی به شغلی دانش‌محور تغییر داده‌اند. این تحول تاریخی، فرصتی برای افزایش حضور زنان در صنعت معدن فراهم می‌کند؛ مشروط بر آن‌که شکاف دیجیتال کاهش یابد و آموزش‌های لازم به‌طور برابر در اختیار آنان قرار گیرد. ترکیب سیاست هوشمند، فرهنگ سازمانی فراگیر و نوآوری، می‌تواند صنعتی کارآمدتر و متنوع‌تر را رقم بزند.

منبع: روزگار معدن