اجرای پروژه IPCC در گهرزمین گامی راهبردی برای معدنکاری پایدار

به گزارش می‌متالز، وی تأکید کرد که این پروژه با سرمایه‌گذاری هدفمند و همکاری شرکت‌های داخلی و خارجی، الگویی برای سایر معادن بزرگ ایران خواهد بود و می‌تواند مسیر جدیدی را برای حرکت به سمت معدنکاری اقتصادی، سبز و پایدار ترسیم نماید.

دکتر علی‌اکبر تقی‌پور، مدیر پروژه IPCC شرکت معدنی و صنعتی گهرزمین گفت: پروژه‌ای که در حال اجراست با عنوان اختصاری IPCC شناخته می‌شود. این پروژه، به حوزه معدنکاری روباز مربوط است و مبتنی بر سیستم‌های حمل پیوسته مواد‌معدنی از طریق نوار‌های نقاله است؛ تجهیزاتی که پیش‌تر عمدتاً در خطوط فرآوری مواد معدنی به‌کار گرفته می‌شدند، اما اکنون برای نخستین بار در کشور در عملیات استخراج معدن به کار گرفته می‌شوند. در روش سنتی، حمل مواد معدنی و باطله توسط تراک‌های معدنی انجام می‌گیرد، اما در این پروژه، باطله‌های معدنی پس از خردایش اولیه در داخل معدن، مستقیماً روی نوار نقاله قرار گرفته و به‌طور دائم منتقل می‌شود. این تغییر رویکرد به‌معنای حرکت به سمت معدنکاری پیوسته و کاهش وابستگی به حمل‌ونقل سنتی برای افزایش ظرفیت استخراج است.

وی در ادامه افزود: اجرای این پروژه در معدن سنگ‌ آهن گهرزمین اهمیت وِیژه‌ای دارد. این معدن به‌ عنوان بزرگ‌ترین معدن سنگ‌ آهن ایران و یکی از ذخایر شاخص خاورمیانه شناخته می‌شود. ذخیره قطعی این معدن بیش از ۶۰۰ میلیون تن برآورد شده و حجم باطله آن نزدیک به ۵۰۰ میلیون تن است. نسبت باطله‌برداری در برخی سال‌ها به بیش از عدد ۸ می‌رسد، یعنی برای استخراج یک واحد سنگ‌ آهن باید حدود ۸ واحد باطله برداشت شود. زمین مورد نیاز برای انباشت باطله بیش از ۲۰۰۰ هکتار است و دایم باطله به ارتفاعی حدود ۳۰۰ متر خواهد رسید.

تقی‌پور تأکید کرد: عمق معدن نیز در حال حاضر ۲۷۰ متر است و در نهایت به بیش از ۶۰۰ متر می‌رسد و تاکنون حدود ۱۶۰ میلیون تن ماده معدنی استخراج و نزدیک به ۸۰۰ میلیون تن باطله جابه‌جا شده است.

تقی‌پور گفت: مزیت اصلی پروژه IPCC کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری و کاهش آثار زیست‌محیطی ناشی از تردد تراک‌های معدنی است. این روش در معادن بزرگ و عمیق دنیا به‌ عنوان یک فناوری پیشرفته شناخته می‌شود و اکنون برای نخستین‌بار در ایران در معدن گهرزمین به اجرا درآمده است. در این سیستم، باطله‌های معدن پس از خرایش توسط سنگ‌شکن‌های نیمه متحرک، مستقیما روی نوار نقاله قرار گرفته و به دپوی باطله منتقل می‌شود. این رویکرد نه‌تنها هزینه‌های عملیاتی را کاهش می‌دهد. بلکه امکان مدیریت بهینه منابع و افزایش بازده اقتصادی معدن را نیز فراهم می‌سازد.

سیستم IPCC طراحی شده برای معدن گهرزمین

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین افزود: اجرای چنین پروژه‌ای نیازمند مطالعات مهندسی دقیق و سپس سرمایه‌گذاری هدفمند و متناسب با شرایط هر معدن است. به طور کلی می‌توان گفت درصورت وجود شرایطی مانند عمر طولانی معدن، فواصل زیاد حمل‌ونقل، تناژ بالای استخراج و همچنین مصرف انرژی قابل توجه در سیستم‌های سنتی حمل با تراک، اجرای سیستم‌های پیوسته همچون IPCC توجیه‌پذیر است.

تقی‌پور گفت: موضوع IPCC از همان ابتدای تاسیس شرکت گهرزمین مطرح بوده و در ذهن بنیان‌گذاران، به‌ عنوان یک راهکار نوین برای مدیریت این معدن بزرگ جای داشته است. مطالعات دانشگاهی این پروژه از سال ۱۳۸۳ آغاز شد و تا سال ۱۳۹۶ به‌طور مکرر ادامه یافت. پس از آن، مطالعات تحقیقاتی به مطالعات مهندسی تبدیل شد تا ابعاد، احجام، ظرفیت دقیق سیستم و نوع تجهیزات مشخص شود. مطالعات معدن گهرزمین توسط سه شرکت بین‌المللی معتبر انجام شد: شرکت آلمانی Thyssenkrupp که سازنده تجهیزات معدنی است، به همراه شرکت مهندسی SST آلمان، شرکت MEC Mining استرالیا و شرکت Mibrag آلمان که هم طراح سیستم و هم بهره‌بردار تعداد زیادی از این تجهیزات در اروپاست. در کنار این شرکت‌ها، مجموعه‌های مهندسی داخلی از جمله شرکت مهندسین مشاور کوشا معدن که طراح و ناظر عملیات معدنی کنونی گهرزمین است نیز حضور داشتند تا شرایط اختصاصی ایران و معدن گهرزمین در طراحی لحاظ شود.

وی افزود: از سال ۱۳۹۷ تا کنون چندین بار مطالعات تکمیلی انجام شده و نهایتاً در سال ۱۴۰۲ پروژه به تصویب رسید. تصمیم بر آن شد که بخشی از تجهیزات اصلی به‌طور مستقیم توسط کارفرما از تأمین‌کنندگان خارجی خریداری شود تا روند آغاز پروژه تسریع گردد. یکی از ماشین‌آلات اصلی به نام Spreader هم‌اکنون در حال ساخت است و سایر تجهیزات در قالب یک بسته EPC به مناقصه گذاشته خواهد شد. شرکت‌های توانمند ایرانی به همراه شرکت‌های خارجی در این مناقصه شرکت خواهند کرد تا ادامه پروژه عملیاتی شود.

وی خاطرنشان کرد: اجرای پروژه IPCC در معدن گهرزمین گامی مهم در جهت مدرن‌سازی صنعت معدنکاری کشور است.

این پروژه با هدف کاهش هزینه‌ها، افزایش سرعت عملیات و ایجاد زیرساختی پایدار برای استخراج سنگ‌ آهن در مقیاس بزرگ تعریف شده و می‌تواند الگویی برای سایر معادن سنگ‌ آهن و مس بزرگ ایران باشد.

دستیابی به هدف استخراج سالانه ۲۰ میلیون تن سنگ‌ آهن

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین گفت: برآورد‌های ما نشان می‌دهد که برای دستیابی به اهداف استخراج سالانه ۲۰ میلیون تن ماده معدنی، همراه با نسبت باطله‌برداری ۸ تا ۹ برابر، تنها استفاده از سیستم‌های سنتی حمل و نقل کافی نخواهد بود. ظرفیت استخراج سالانه باطله معدن گهرزمین باید حدوداً به ۱۶۰ میلیون در سال افزایش یابد.

بنابراین، سیستم‌های پیوسته مانند IPCC باید در کنار ناوگان تراک‌ها توسعه یابند تا ظرفیت پایدار و بلندمدت معدن تضمین شود. این ترکیب موجب می‌شود عملیات استخراج با تناژ بالا و در عمق‌های بیشتر به‌صورت پایدار ادامه یابد.

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین، گفت: برنامه ما این است که با اجرای کامل دو فاز پروژه، ظرفیت استخراج سالانه به حدود ۲۰ میلیون تن سنگ‌ آهن برسد. این میزان استخراج همراه با نسبت بالای باطله‌برداری، نیازمند مدیریت دقیق و استفاده از فناوری‌های نوین است. سیستم IPCC در این مسیر نقش مکمل و حیاتی دارد و بدون آن دستیابی به چنین اهدافی امکان‌پذیر نخواهد بود.

تقی‌پور افزود: یکی از مزایای مهم این پروژه، حرکت به سمت معدنکاری سبز است. کاهش مصرف سوخت، کاهش تردد تراک‌ها و برقی‌سازی بخشی از فرایند استخراج از شاخص‌های سیستم IPCC است. برای تأمین انرژی این سیستم می‌توان به سمت استفاده از انرژی‌های پاک مانند خورشیدی نیز رفت. لازم به ذکر است در حال حاضر بخش قابل توجهی از برق پایدار گهرزمین از طریق برق خورشیدی تأمین می‌شود.

این تغییرات نه تنها آثار زیست‌محیطی مثبت دارد، بلکه با روند جهانی معدنکاری سبز و پایدار نیز همسو است و می‌تواند جایگاه ایران را در عرصه بین‌المللی و در صنعت فولاد ارتقا دهد. وی گفت: از منظر اقتصادی نیز پروژه IPCC کاملاً توجیه‌پذیر بوده و شاخص اقتصادی این طرح در گهرزمین بسیار مطلوب است.

برآورد سرمایه‌گذاری اولیه حدود ۲۰۰ میلیون یورو بوده که با برگزاری مناقصات و رقابت میان شرکت‌های داخلی و شرکت‌های خارجی انتظار کاهش این رقم وجود دارد. حتی با در نظر گرفتن هزینه رو به افزایش برق، محاسبات نشان می‌دهد این پروژه کاملاً اقتصادی است. علاوه بر این، با توجه به روند افزایشی قیمت حامل‌های انرژی مانند گازوئیل که در سال‌های اخیر شروع شده، مزیت اقتصادی IPCC در سال‌های آینده بیشتر خواهد شد. بسته به شرایط معدن و طرح سیستم IPCC هزینه‌های حمل معدن از ۳۰-۴۰ درصد تا ۷۰-۵۰ درصد کاهش خواهد یافت. با در نظر گرفتن شرایط فعلی اقتصادی کشور در معدن گهرزمین، این عدد در سال‌های مختلف متفاوت است و به‌طور میانگین هزینه حمل باطله در طول عمر معدن در حدود ۴۰ درصد کاهش خواهد یافت. این میزان در سال‌های نخست کمتر و در سال‌های آتی بیشتر است.

اجرای پروژه با همکاری شرکت‌های داخلی و خارجی

وی گفت: باید توجه داشت که فناوری IPCC سابقه‌ای بیش از یک قرن در جهان دارد و بسیاری از تجهیزات آن در معادن بزرگ دنیا همچنان پس از چند دهه فعال هستند. این موضوع نشان می‌دهد که فناوری مورد استفاده در پروژه گهرزمین پیچیدگی غیرقابل دسترس ندارد و به‌طور کلی مشابه سایر سیستم‌های متریال هندلینگ موجود در کشور است. با اتکا به توان داخلی می‌توان بخش قابل توجهی از نیاز‌ها را تأمین کرد. در واقع ترکیب تجربه بین‌المللی با ظرفیت‌های داخلی، بهترین راهکار برای اجرای موفق پروژه است.

تقی‌پور، افزود: در حوزه تأمین تجهیزات نیز با وجود محدودیت‌های ناشی از تحریم، راهکار‌های عملیاتی پیش‌بینی شده است. بخشی از تجهیزات کلیدی نظیر موتور‌های بزرگ، گیربکس‌ها و لاستیک‌های نوار نقاله باید از منابع معتبر خارجی تهیه شوند تا کیفیت و دوام سیستم تضمین شود. اما مانند سایر پروژه‌های صنایع معدنی به‌ویژه پروژه‌های متریال هندلینگ بسیاری از اقلام عمومی مانند سازه‌های فلزی، برخی تجهیزات متریال هندلینگ، سیستم برق و برق‌رسانی و برخی اجزای نوار نقاله قابلیت ساخت در داخل کشور را دارند. استفاده از ظرفیت شرکت‌های توانمند داخلی علاوه بر کاهش هزینه‌ها، ریسک‌های ناشی از تحریم را نیز کاهش می‌دهد و دسترسی سریع‌تر به قطعات را ممکن می‌سازد. وی تصریح کرد: پروژه IPCC در معدن گهرزمین نه تنها یک طرح، فناورانه بلکه یک راهبرد ملی برای ارتقای بهره وری کاهش هزینه ها، توسعه پایدار و حرکت به سمت معدنکاری سبز است. این پروژه الگویی برای سایر معادن بزرگ کشور خواهد بود و می‌تواند مسیر جدیدی را برای صنعت معدنکاری ایران ترسیم کند.

نقش موثر فناوری IPCC در معادن بزرگ ایران

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین گفت: نمونه‌های جهانی نشان مید دهد که فناوری IPCC توانسته در معادن مختلف با شرایط متفاوت به کار گرفته شود و نتایج مثبت آن در کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره وری کاملا مشهود است. این سیستم در معادن زغال سنگ، سنگ آهن، مس و طلا مورد استفاده قرار گرفته و تجربه‌های موفقی در اروپا، آسیا و آمریکای جنوبی به ثبت رسیده است؛ بنابراین این فناوری محدود به یک نوع ماده معدنی یا یک منطقه خاص نیست و قابلیت تطبیق با شرایط گوناگون را دارد.

تقی‌پور، افزود: در ایران نیز همان طور که اشاره شد مطالعات گسترده‌ای در معادن بزرگ انجام شده است مجموعه‌هایی مانند گل‌گهر، چادرملو، مس سرچشمه و مس سونگون طی سال‌های گذشته پروژه‌های تحقیقاتی و مهندسی متعددی را در این زمینه پیش برده‌اند.

در حال حاضر تنها دو مجموعه، یعنی گهرزمین و مس سرچشمه وارد مرحله اجرایی شده‌اند، اما سایر معادن نیز در حال بررسی امکان پیاده‌سازی این سیستم. هستند این روند نشان می‌دهد که فناوری IPCC به تدریج جایگاه خود را در صنعت معدنکاری ایران پیدا خواهد کرد و انتظار میرود در آینده نزدیک شاهد گسترش آن در سایر پروژه‌های معدنی باشیم.

وی گفت: یکی از نکات مهم در اجرای این پروژه، مدیریت باطله‌های معدنی است. در معادن سنگ آهن، حجم باطله بسیار بالاست و نیاز به سیستم‌های کارآمد برای حمل و انباشت آن وجود دارد. IPCC با قابلیت حمل پیوسته و کاهش هزینه‌های عملیاتی می‌تواند راهکار مناسبی برای مدیریت این حجم عظیم باطله باشد. چالش‌های پیاده‌سازی IPCC برای حمل مواد معدنی کمتر است، زیرا در این حالت تجهیزات شاخصی قرار نیست اضافه شود و صرفا باید سنگ‌شکن‌ها به نقاطی درون معدن انتقال یابند.

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین، تصریح کرد تاکید ما این است که پروژه IPCC در گهرزمین نه تنها یک طرح فناورانه، بلکه یک راهبرد ملی برای ارتقای بهره وری، کاهش هزینه‌ها و حرکت به سمت معدنکاری پایدار است. این پروژه با توجه به ذخیره عظیم معدن گهرزمین و شرایط خاص آن میتواند الگویی برای سایر معادن کشور باشد و در صورت فراهم بودن شرایط اقتصادی و عملیاتی قابلیت انتقال و اجرا در دیگر پروژه‌های معدنی نیز وجود دارد.

تقی‌پور افزود از منظر زیست محیطی نیز این پروژه اهمیت ویژه‌ای دارد. کاهش تردد تراک‌ها در مسیر‌های، طولانی کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی هوا از جمله دستاورد‌های مستقیم اجرای IPCC خواهد بود. همچنین با حرکت به سمت استفاده از انرژی‌های پاک مانند خورشیدی پروژه می‌تواند به تحقق اهداف معدنکاری سبز کمک کند و همسو با روند‌های جهانی جایگاه ایران را در حوزه معدنکاری پایدار ارتقا دهد. هدف گهرزمین توسعه در بخش‌های مختلف صنایع معدنی و فرآوری مواد معدنی است. مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین گفت: یکی از اهداف کلیدی ما در اجرای پروژه‌های توسعه‌ای ایجاد هم افزایی میان بخش‌های مختلف معدنی و صنعتی شرکت است در واقع، پروژه IPCC تنها بخشی از راهبرد کلان گهرزمین برای حرکت به سمت بهره وری پایدار و توسعه متوازن است. این پروژه در کنار طرح‌های فرآوری سنگ آهن زیرساختی، فولادی و فرآوری مس، یک زنجیره کامل را شکل می‌دهد که می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی برای این شرکت و کشور ایجاد کند. وی افزود: در حوزه زیرساخت، تمرکز ما بر تکمیل شبکه حمل و نقل و به ویژه توسعه حمل ریلی است این اقدام علاوه بر کاهش هزینه‌های لجستیکی موجب افزایش ظرفیت صادراتی و تسهیل انتقال محصولات به بازار‌های داخلی و خارجی خواهد شد همچنین پروژه‌های مرتبط با احداث و توسعه سیستم‌های حمل مواد معدنی با نوار‌های نقاله و سیستم‌های تخلیه و بارگیری مکانیزه در حال اجراست تا چرخه حمل مواد معدنی و محصولات به صورت یکپارچه مدیریت شود.

وی گفت: در بخش اکتشافات نیز رویکرد ما مبتنی بر گسترش فعالیت‌ها در مناطق جدید است. نتایج مثبت به دست آمده در پهنه اکتشافی جبال بارز و منطقه معدنی زاهدان نشان می‌دهد که ظرفیت‌های معدنی کشور فراتر از محدوده‌های شناخته شده است و گهرزمین می‌تواند با سرمایه‌گذاری هدفمند منابع جدیدی را وارد چرخه تولید. کرند این موضوع نه تنها به تنوع سبد محصولات شرکت کمک می‌کند، بلکه به ارز آوری و امنیت تأمین مواد اولیه صنایع داخلی را نیز تضمین خواهد کرد.

مدیر پروژه IPCC شرکت گهرزمین، افزود: در حوزه فولاد، تکمیل پروژه احداث واحد‌های آهن اسفنجی و اجرای طرح بریکت سازی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پروژه‌ها علاوه بر افزایش ارزش محصول، امکان صادرات پایدار و مدیریت ناترازی‌های انرژی را فراهم می‌کنند.

در واقع با اجرای این طرح ها، گهرزمین می‌تواند نقش پررنگ تری در زنجیره فولاد کشور ایفا کرده و جایگاه خود را در بازار‌های جهانی تثبیت کند. دکتر تقی‌پور، تصریح کرد: ذخیره عظیم معدن سنگ آهن، گهرزمین چشم‌انداز چندین دهه فعالیت پایدار را برای شرکت گهرزمین و سایر شرکت‌های هم خانواده فراهم می‌کند. این ذخیره در شرایطی که بسیاری از معادن کشور با کاهش منابع مواجه هستند، یک مزیت راهبردی محسوب میشود و می‌تواند پشتوانه‌ای مطمئن برای صنایع فولادی ایران باشد. ما با اتکا به این ذخیره و اجرای پروژه‌های توسعه‌ای به ویژه پروژه IPCC، قصد داریم جایگاه گهرزمین را به عنوان یکی از بازیگران اصلی صنعت معدن و فولاد در منطقه گل‌گهر و کشور تثبیت کنیم.

وی گفت: ترکیب پروژه‌های سنگ آهن و مس در کنار طرح‌های زیرساختی و فناوری‌های نوین مانند IPCC یک نقشه راه جامع برای توسعه پایدار شرکت ترسیم کرده است. این رویکرد علاوه بر افزایش اشتغال و ارزآوری، موجب ارتقای جایگاه ایران در بازار‌های جهانی خواهد شد و نشان می‌دهد که صنعت معدنکاری کشور توانایی رقابت در سطح بین‌المللی را دارد.

منبع: معدنی و صنعتی گهرزمین