تحول در تولید با انرژی پاک

به گزارش می‌متالز، ۱۹ تیرماه سال ۱۴۰۴ که طی آن فاز نخست نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی آفتاب شرق به ظرفیت ۱۲۰ مگاوات افتتاح شد، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این رویداد سرآغازی بود برای حرکت کل کشور در مسیر توسعه انرژی پاک؛ این نقطه عطف تاریخی فراتر از یک افتتاحیه فنی، نمادی از گذار استراتژیک صنعت ایران به سوی خودتأمینی انرژی و تحقق فولاد سبز است. این تغییر رویکرد در حالی رخ می‌دهد که جهان با سرعتی بی‌سابقه در حال بازتعریف سبد انرژی خود است. بر اساس گزارش کلیدی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) تحت عنوان Renewables ۲۰۲۵، انرژی خورشیدی فتوولتائیک تا سال ۲۰۳۰ حدود ۸۰ درصد از ظرفیت جدید تجدیدپذیر جهان را به خود اختصاص خواهد داد؛ این گزارش تأکید می‌کند که رشد ظرفیت تجدیدپذیر‌ها در این بازه، معادل ۴۶۰۰ گیگاوات خواهد بود؛ روندی که نشان می‌دهد برق پاک، امروز موتور اصلی رقابت‌پذیری صنعتی در جهان است.

صناپ؛ پیشران زنجیره سبز فولاد

در داخل کشور، فولاد مبارکه با درک این ضرورت جهانی، شرکت صنایع نیرو و انرژی پاک فولاد (صناپ) را در سال ۱۴۰۱ پایه‌گذاری کرد؛ هدف از تأسیس این مجموعه، عبور از مدل‌های سنتی تأمین انرژی و ایجاد یک زیرساخت اختصاصی و پایدار برای صنعت است. شرکت صناپ که با سرمایه‌گذاری مستقیم گروه فولاد مبارکه شکل گرفته، در مدت‌زمان کوتاهی به دانش فنی طراحی نیروگاه‌های مقیاس‌بزرگ دست یافت و احداث «آفتاب شرق» را به عنوان بزرگترین نیروگاه خورشیدی کشور و بیستمین در جهان در دستور کار قرار داد.

پروژه آفتاب شرق با ظرفیت نهایی ۶۰۰ مگاوات در شرق اصفهان و در منطقه کوهپایه در حال اجراست. این نیروگاه روی زمینی به وسعت ۱۲۰۰ هکتار شکل می‌گیرد؛ کل پروژه با یک میلیون پنل خورشیدی ۶۶۰ واتی طراحی شده است.

آنچه آفتاب شرق را از بسیاری از پروژه‌های خورشیدی داخلی متمایز می‌کند، تنها ظرفیت آن نیست؛ بلکه ترکیب فناوری‌های به‌کاررفته در آن است. این نیروگاه از پنل‌های دوطرفه (Bifacial) استفاده می‌کند؛ پنل‌هایی که علاوه بر دریافت تابش مستقیم از سطح روبه‌رو، توان جذب نور بازتابی از سطح زمین را نیز دارند؛ این ویژگی در مناطقی مانند کوهپایه اصفهان که شرایط تابشی و سطحی مناسبی دارند، می‌تواند به افزایش تولید سالانه انرژی کمک کند.

در کنار این فناوری، آفتاب شرق به سیستم ردیاب خورشیدی تک‌محوره (Tracker) نیز مجهز است. تراکر‌ها با تغییر زاویه پنل نسبت به حرکت خورشید، میزان تابش مؤثر را در طول روز افزایش می‌دهند و از این طریق بازده نهایی نیروگاه را ارتقا می‌دهند. ترکیب Bifacial و Tracker در چنین مقیاسی، آفتاب شرق را از یک مزرعه خورشیدی معمولی به یک پروژه مرجع در طراحی نیروگاه‌های فتوولتائیک بزرگ‌مقیاس تبدیل کرده است.

آفتاب شرق فقط برق تولید نمی‌کند؛ این پروژه عملاً چند دستاورد مهم به صنعت خورشیدی ایران، همچون تجربه ساخت یک ابرنیروگاه ۶۰۰ مگاواتی در داخل کشور؛ ظرفیتی که پیش از این در پروژه‌های داخلی تجربه نشده بود و از نظر مهندسی، تأمین، نصب، کنترل کیفیت و اتصال به شبکه، یک کلاس اجرایی تازه به شمار می‌رود؛ بومی‌سازی دانش اجرایی؛ حضور مپنا به‌عنوان پیمانکار اصلی EPC و اجرای بخش‌های کلیدی توسط توان داخلی، نشان می‌دهد آفتاب شرق تنها یک پروژه وارداتی نیست، بلکه به صنعت کشور کمک کرده تا از مرحله «خرید تجهیزات» به مرحله «ساخت و مدیریت زیرساخت خورشیدی» برسد؛ به‌کارگیری فناوری‌های نوین در مقیاس صنعتی، این پروژه برای نخستین‌بار فناوری‌هایی مانند پنل‌های دوطرفه و تراکر‌های خورشیدی را در سطحی گسترده وارد فاز عملیاتی کرده است.

ساختار نیروی انسانی و رکورد‌های اجرایی

یکی از بخش‌های مهم در روایت‌های عمومی، حجم نیروی انسانی و نفر-ساعت درگیر در این پروژه است. در مراحل مختلف ساخت آفتاب شرق حدود۴ هزار نفر درگیر بوده‌اند و در دوره بهره‌برداری نیز حدود ۷۰ نفر اشتغال مستقیم دائم ایجاد می‌شود.

در فاز نخست، در اوج فعالیت اجرایی، ۷۲۴ نفر هم‌زمان در سایت حضور داشته‌اند؛ همچنین رکورد‌هایی مانند کوبش ۶۹۳ پایل فلزی و نصب ۳۸۷۶ پنل در یک روز ثبت شده استرکورد عملیات نصب میز به تعداد ۶۳ عدد معادل ۳.۴ مگاوات در یک روز و رکورد عملیات نصب پنل به تعداد ۳۸۷۶ عدد معادل ۲.۷ مگاوات در یک روز است که نشانه سازماندهی قوی و فشرده نیروی کار در این عملیات سنگین مهندسی است.

پایداری تولید در گرو خودتأمینی انرژی

صنعت فولاد به عنوان یکی از صنایع انرژی‌بر، به‌شدت تحت تأثیر نوسانات شبکه است. بر اساس تحلیل‌های انجمن جهانی فولاد (worldsteel)، پایداری انرژی نه یک انتخاب، بلکه شرط بقا برای فولادسازان است. طبق گزارش‌های این انجمن در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، کاهش شدت انرژی و جایگزینی منابع فسیلی با برق تجدیدپذیر، مؤلفه اصلی استراتژی‌های فولاد کم‌کربن است.

برای فولاد مبارکه، سرمایه‌گذاری در آفتاب شرق، بهینه‌سازی هزینه تمام‌شده را به همراه دارد. با راه‌اندازی نیروگاه‌های اختصاصی، شرکت می‌تواند ریسک توقف خطوط تولید در زمان‌های پیک مصرف را به حداقل برساند و در بازار‌های صادراتی که قوانین سخت‌گیرانه کربنی (مانند CBAM اتحادیه اروپا) حاکم است، به مزیت رقابتی فولاد سبز دست یابد.

خودتأمینی؛ پارادایم نوین توسعه صنعتی

افتتاح فاز نخست آفتاب شرق در تیرماه ۱۴۰۴، یادآور این واقعیت است که توسعه صنعتی، راهی جز همسویی با انرژی‌های پاک ندارد. فولاد مبارکه با ایجاد «صناپ» و توسعه ظرفیت‌های تجدیدپذیر، در واقع در حال بیمه کردن تولید خود در برابر ریسک‌های انرژی است. این استراتژی، در کنار کاهش هزینه‌های عملیاتی و مدیریت مصرف انرژی، فولاد مبارکه را در تراز جهانی صنایع پایدار قرار می‌دهد تا نشان دهد صنعت دیگر صرفاً مصرف‌کننده برق نیست، بلکه خود یکی از بازیگران استراتژیک تولید آن در کشور است.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین