از خودکفایی تا تاب‌آوری صنعتی، بومی‌سازی چگونه به مزیت رقابتی فولاد مبارکه تبدیل شد؟

‌می‌متالز - در سال‌هایی که تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های ارزی و اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی، بسیاری از صنایع ایران را با چالش تأمین تجهیزات و قطعات رو به رو کرده است، بومی‌سازی در صنعت فولاد دیگر یک شعار یا برنامه حمایتی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین ابزار‌های حفظ تولید و افزایش تاب‌آوری صنعتی تبدیل شده است.

به گزارش می‌متالز، در این میان، فولاد مبارکه به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد کشور، طی سال‌های اخیر تلاش کرده است با تکیه بر توان سازندگان داخلی، وابستگی خود به خارج را کاهش دهد، مسیری که اکنون نتایج اقتصادی آن نیز بیش از گذشته قابل مشاهده است.

اعلام صرفه‌جویی ۱۲.۲ میلیون یورویی در سال ۱۴۰۴ از محل بومی‌سازی و همچنین کسب جایزه زرین تعالی سازمانی نشان می‌دهد که بومی‌سازی در فولاد مبارکه از سطح یک برنامه عملیاتی فراتر رفته و به بخشی از راهبرد توسعه این شرکت تبدیل شده است.

صنعت فولاد ایران امروز با ظرفیت تولید بیش از ۳۰ میلیون تن، یکی از بزرگ‌ترین صنایع کشور محسوب می‌شود، اما این صنعت به شدت وابسته به تجهیزات پیچیده، قطعات حساس، مواد مصرفی خاص و فناوری‌های پیشرفته است. در گذشته بخش قابل توجهی از این نیاز‌ها از طریق واردات تأمین می‌شد، وارداتی که پس از تشدید تحریم‌ها با مشکلات فراوانی مانند انتقال ارز، حمل‌ونقل، بیمه و محدودیت همکاری شرکت‌های خارجی مواجه شد.

در چنین شرایطی، هر توقف تولید در خطوط فولادسازی می‌توانست میلیون‌ها دلار زیان به همراه داشته باشد؛ بنابراین مفهوم بومی‌سازی از کاهش هزینه فراتر رفت و به مساله‌ای مرتبط با امنیت تولید تبدیل شد.

فولاد مبارکه طی یک دهه گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی توسعه شبکه سازندگان داخلی انجام داده است. این شرکت اکنون هزاران قلم کالا، قطعات، تجهیزات و مواد مصرفی را با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و تولیدکنندگان داخلی طراحی و تولید می‌کند. نتیجه این همکاری، شکل گیری زنجیره‌ای از تأمین کنندگان داخلی است که علاوه بر پاسخگویی به نیاز‌های فولاد مبارکه، توان حضور در پروژه‌های سایر صنایع کشور را نیز پیدا کرده‌اند.

اعلام صرفه‌جویی ۱۲.۲ میلیون یورویی اگرچه در مقیاس گردش مالی چند میلیارد دلاری صنعت فولاد عدد بزرگی به نظر نمی‌رسد، اما اهمیت واقعی آن در جای دیگری نهفته است. این رقم تنها بیانگر کاهش هزینه خرید خارجی نیست، بلکه نشان دهنده جلوگیری از خروج ارز، کاهش وابستگی به تأمین کنندگان خارجی و افزایش اطمینان از تداوم تولید است.

در شرایطی که نوسانات نرخ ارز می‌تواند هزینه واردات را به سرعت افزایش دهد، تولید داخلی بسیاری از قطعات به معنای کاهش ریسک مالی نیز است. از سوی دیگر، کوتاه شدن زمان تأمین قطعات موجب کاهش خواب خطوط تولید و افزایش بهره وری می‌شود، مزیتی که در صنایع پیوسته‌ای مانند فولاد، ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد.

با این حال، موفقیت در بومی‌سازی تنها با ساخت قطعه معنا پیدا نمی‌کند. یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه، دستیابی به کیفیت و قابلیت اطمینان تجهیزات وارداتی است. بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در خطوط فولادسازی تحت دما، فشار و شرایط عملیاتی بسیار سخت فعالیت می‌کنند و کوچک‌ترین نقص در عملکرد آن‌ها می‌تواند کل فرآیند تولید را مختل کند.

از این منظر، آنچه فولاد مبارکه را از بسیاری از پروژه‌های مشابه متمایز می‌کند، حرکت از مهندسی معکوس صرف به سمت طراحی و توسعه فناوری است. اگر شرکت‌های داخلی بتوانند علاوه بر ساخت قطعه، دانش طراحی و بهبود آن را نیز در اختیار بگیرند، بومی‌سازی از یک سیاست جایگزینی واردات به سکوی توسعه فناوری تبدیل خواهد شد.

همین موضوع، اهمیت دریافت جایزه زرین تعالی سازمانی را نیز برجسته می‌کند. مدل‌های تعالی سازمانی تنها عملکرد مالی را ارزیابی نمی‌کنند، بلکه شاخص‌هایی مانند نوآوری، مدیریت دانش، توسعه سرمایه انسانی، بهبود فرآیند‌ها و رضایت ذی نفعان را نیز مدنظر قرار می‌دهند؛ بنابراین پیوند دادن موفقیت بومی‌سازی با نظام تعالی سازمانی نشان می‌دهد که این رویکرد به بخشی از فرهنگ مدیریتی فولاد مبارکه تبدیل شده است.

با این حال، مسیر پیش رو همچنان با چالش‌هایی همراه است. بخشی از تجهیزات فوق پیشرفته فولادسازی، به ویژه در حوزه اتوماسیون صنعتی، ابزار دقیق، تجهیزات الکترونیکی و برخی آلیاژ‌های خاص، همچنان نیازمند فناوری‌های روز دنیا هستند. از این رو، بومی‌سازی نباید به معنای قطع ارتباط با فناوری جهانی تلقی شود، بلکه باید بر انتقال دانش، توسعه تحقیق و توسعه (R&D) و همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان متمرکز باشد.

از سوی دیگر، توسعه بومی‌سازی زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که تجربه فولاد مبارکه به سایر صنایع نیز منتقل شود. صنایع معدنی، سیمان، پتروشیمی، مس و آلومینیوم نیز با چالش‌های مشابهی در تأمین تجهیزات رو به رو هستند و می‌توانند از الگوی همکاری میان صنعت، دانشگاه و شرکت‌های دانش‌بنیان بهره ببرند.

در نهایت، اهمیت بومی‌سازی در فولاد مبارکه را نباید تنها با شاخص صرفه جویی ارزی سنجید. ارزش واقعی این راهبرد در افزایش تاب آوری صنعت، حفظ تداوم تولید، تقویت اکوسیستم سازندگان داخلی، توسعه دانش فنی و کاهش آسیب پذیری اقتصاد در برابر شوک‌های خارجی نهفته است. اگر این روند با سرمایه‌گذاری مستمر در تحقیق و توسعه، ارتقای کیفیت تولیدات داخلی و توسعه فناوری‌های پیشرفته همراه شود، بومی‌سازی می‌تواند از یک راهکار مقابله با تحریم به یک مزیت رقابتی پایدار برای صنعت فولاد ایران تبدیل شود، مزیتی که نه تنها امنیت تولید را تضمین می‌کند، بلکه زمینه حضور پررنگ‌تر ایران در بازار‌های منطقه‌ای و جهانی را نیز فراهم خواهد کرد.

منبع: تیتر ۲۰