بازار جهانی فولاد در دوراهی رکود و پایداری

به گزارش می‌متالز، آخرین گزارش انجمن جهانی فولاد (world steel) نشان می‌دهد که نبض صنعت فولاد جهان در بحبوحه تغییرات اقلیمی و نوسانات کلان اقتصادی، دستخوش تحولات عمیقی شده است. درحالی‌که غول‌های سنتی تولید با کاهش حجم تولید روبه‌رو هستند، گذار به فناوری‌های کم‌کربن و صعود چشمگیر کشور‌هایی مانند هند و ایران، نقشه ژئوپلیتیک این صنعت حیاتی را بازنویسی می‌کند.

فروکش تب تولید در شرق آسیا و پایداری جایگاه ایران

بررسی آمار‌های رسمی گزارش ۲۰۲۶ انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد که کل تولید فولاد خام جهان در سال ۲۰۲۵ به ۱۸۴۸.۹ میلیون تن رسیده که نسبت به تولید ۱۸۸۶.۸ میلیون تنی سال ۲۰۲۴، کاهشی معادل ۲ درصد را تجربه کرده است. این روند نزولی نشان‌دهنده فروکش کردن موقت تب ساخت‌وساز‌های انبوه و تعدیل سیاست‌های تولید در بازار‌های بزرگ، به‌ ویژه چین است. بااین‌حال، چین همچنان با تولید ۹۶۰.۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵، سهم مطلق و ۵۲ درصدی خود از تولید جهانی را حفظ کرده، هرچند که نسبت به تولید ۱۰۰۵.۱ میلیون تنی سال قبل خود افت محسوسی داشته است.

در میان این نوسانات، جمهوری اسلامی ایران موفق شده است با تداوم رشد تولید خود، جایگاه دهمین فولادساز بزرگ جهان را با اقتدار حفظ کند. تولید فولاد ایران از ۳۱.۴ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ به ۳۲.۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این رشد مداوم در شرایطی رقم خورده که رقبای بزرگی، چون روسیه، ژاپن، کره جنوبی و آلمان همگی با کاهش حجم تولید مواجه شده‌اند. در این میان هند با جهشی خیره‌کننده، تولید خود را از ۱۴۹.۴ میلیون تن به ۱۶۴.۹ میلیون تن رسانده و جایگاه خود را به عنوان دومین قطب فولاد جهان تثبیت کرده است.

در سطح شرکتی نیز، شرکت چاینا بائو وو (China Baowu Group) با تولید ۱۲۴.۷۶ میلیون تن، رتبه نخست جهان را دارد و پس از آن شرکت آرسلورمیتال (ArcelorMittal) با ۶۳.۴۳ میلیون تن در رتبه دوم ایستاده است. نکته حائز اهمیت برای کشورمان، حضور شرکت فولاد مبارکه (Mobarakeh Steel Company) در میان ۵۰ شرکت برتر فولادساز جهان (رتبه ۴۳) با تولید ۱۰.۲۹ میلیون تن است که وزن استراتژیک ایران را در این صنعت نشان می‌دهد.

انقلاب سبز در روش‌های تولید؛ کوره الکتریکی در برابر کوره بلند

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های گزارش جدید، واکاوی سهم روش‌های تولید و شدت انتشار گاز‌های گلخانه‌ای (GHG) است. در حال حاضر، ۶۹.۴ درصد از فولاد جهان به روش کوره بلند-کنورتور اکسیژنی (BF-BOF) و ۳۰.۳ درصد به روش کوره قوس الکتریکی (EAF) تولید می‌شود.

اما تفاوت اصلی این دو روش در شاخص‌های زیست‌محیطی عیان می‌شود:

• روش کوره بلند (BF-BOF): میانگین شدت انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در این روش برابر با ۲.۶۶ تن دی‌اکسیدکربن به ازای هر تن فولاد خام است؛
• روش کوره قوس الکتریکی بر پایه آهن اسفنجی (DRI-EAF): این شاخص در روش مذکور به ۱.۶۶ تن به ازای هر تن فولاد کاهش می‌یابد؛
• روش کوره قوس الکتریکی بر پایه قراضه (Scrap-EAF): پاک‌ترین روش موجود که تنها ۰.۷۱ تن به ازای هر تن فولاد منتشر می‌کند.

با توجه به اینکه ۹۱.۹ درصد از فولاد ایران به روش کوره قوس الکتریکی (EAF) تولید می‌شود، صنعت فولاد ایران از منظر شاخص‌های جهانی کربن‌زدایی، ساختاری به مراتب سازگارتر با محیط‌زیست نسبت به چین (با سهم ۸۹.۴ درصدی کوره بلند) دارد و این یک مزیت رقابتی بزرگ در عصر مالیات‌های کربنی مرزی است. میانگین جهانی شدت انتشار کل صنعت در حال حاضر ۲.۱۸ تن به ازای هر تن فولاد خام گزارش شده است.

شاخص‌های پایداری؛ از مدیریت آب تا اخلاق کسب‌وکار

گزارش ۲۰۲۶ فدراسیون جهانی فولاد، دامنه شاخص‌های پایداری خود را از ۸ مورد به ۱۹ مورد توسعه داده تا تصویر دقیق‌تری از عملکرد زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) این صنعت ارائه دهد. این داده‌ها که از ۹۳ شرکت و انجمن فولادی (روی هم رفته شامل ۵۱ درصد از کل تولید جهانی) گردآوری شده، نشان‌دهنده تعهد صنعت به توسعه پایدار است.

در بخش مصرف منابع، میانگین برداشت آب شرب (Fresh water withdrawal) به ازای هر تن فولاد ۸.۵۰ مترمکعب و میزان مصرف واقعی آن ۲.۳۰ مترمکعب است. همچنین شدت مصرف انرژی در جهان به طور میانگین ۲۰.۹۵ گیگاژول بر تن فولاد خام ثبت شده است. از سوی دیگر، صنعت فولاد دستاورد‌های اجتماعی و حاکمیتی چشمگیری داشته است؛ نرخ تکرار حوادث منجر به اتلاف وقت (LTIFR) به رکورد اندک ۰.۶۸ حادثه به ازای هر میلیون ساعت کار کاهش یافته و ۸۸.۰۷ درصد از کارکنان این صنعت، آموزش‌های رسمی اخلاق کسب‌وکار را دریافت کرده‌اند. سهم زنان در نیروی کار این صنعت ۱۱.۴۴ درصد و در هیئت‌مدیره شرکت‌ها ۱۴.۰۶ درصد گزارش شده است.

جغرافیای مصرف؛ سرانه فولاد جهان چقدر است؟

براساس یافته‌های گزارش، میانگین مصرف سرانه ظاهری فولاد در جهان برای سال ۲۰۲۵ برابر با ۲۰۹ کیلوگرم به ازای هر نفر بوده است. در بخش تقاضای بازار و سهم بخش‌های مختلف از مصرف فولاد، صنایع ساختمانی و زیرساخت‌ها همچنان با سهمی فراتر از ۵۰ درصد، بزرگ‌ترین محرک تقاضا هستند و پس از آن صنایع خودروسازی، تجهیزات مکانیکی و حمل‌ونقل در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

توزیع جغرافیایی مصرف ظاهری محصولات فولادی تمام‌شده (که کل حجم آن در جهان ۱۷۱۸ میلیون تن است) نشان می‌دهد که آسیای شرقی و به طور ویژه چین با سهم ۴۴.۵ درصدی، بزرگ‌ترین بلعنده فولاد جهان است. نگاهی به ساختار تجارت بین‌الملل فولاد نیز تأیید می‌کند که با وجود فشار‌های انقباضی اقتصاد جهانی، مبادلات فرامرزی فولاد و مواد اولیه نظیر سنگ‌آهن و قراضه آهنی، همچنان شریان حیاتی توسعه صنعتی جهانی را تغذیه می‌کنند. صنعت فولاد با بازیافت‌پذیری ۱۰۰ درصدی و سهم مادی ۹۲.۷۹ درصدی در بهره‌وری مواد (تبدیل مواد خام به محصولات جانبی مفید و فولاد)، فراتر از یک کالای صنعتی، به عنوان ستون فقرات اقتصاد چرخشی در قرن جاری عمل می‌کند.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین