فولاد خاص؛ مزیت رقابتی جدید برای ایران

به گزارش می‌متالز، فولاد در ادبیات اقتصادی و صنعتی جهان، تنها یک محصول پایه‌ای نیست؛ بلکه زیربنای توسعه زیرساخت، حمل‌ونقل، مسکن، انرژی و صنایع پیشرفته به شمار می‌رود. بر اساس گزارش‌ها، این صنعت نقشی فراتر از تولید ایفا می‌کند و به‌ عنوان یکی از ارکان امنیت اقتصادی و قدرت صنعتی کشور‌ها شناخته می‌شود. از ساخت خانه، پل و جاده گرفته تا تولید خودرو، تجهیزات انرژی و زیرساخت‌های انتقال، فولاد در قلب بسیاری از زنجیره‌های ارزش قرار دارد و جایگاه آن در معادلات ژئواقتصادی جهان روزبه‌روز برجسته‌تر می‌شود.

کیوان جعفری‌طهرانی، تحلیلگر ارشد بین‌المللی بازار فولاد، در گفت‌وگویی ویدئوکنفرانسی با تاکید بر جایگاه راهبردی این صنعت در جهان امروز گفت: فولاد دیگر صرفا یک بخش تولیدی نیست، بلکه به یکی از ابزار‌های اثرگذار در معادلات اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشور‌ها تبدیل شده است.

جعفری‌طهرانی در این گفت‌و‌گو با اشاره به نقش تاریخی فولاد در توسعه صنعتی کشور‌ها اظهار کرد: این صنعت طی دهه‌های گذشته همواره یکی از پایه‌های اصلی پیشرفت صنعتی بوده و امروز نیز این جایگاه را حفظ کرده است. با پیچیده‌تر شدن مناسبات اقتصادی و سیاسی جهان، اهمیت فولاد بیش از گذشته آشکار شده و این صنعت از سطح یک بخش تولیدی فراتر رفته و به یکی از مؤلفه‌های قدرت اقتصادی کشور‌ها تبدیل شده است.

از جنگ جهانی تا تحولات امروز

این تحلیلگر ارشد بازار فولاد با اشاره به نمونه‌های تاریخی گفت: در بررسی تحولات بزرگ جهانی، بار‌ها نقش فولاد در قدرت‌گیری صنعتی کشور‌ها مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله در جنگ جهانی دوم که فولاد در پیشرفت صنعتی آلمان نازی نقشی تعیین‌کننده داشت. در تحولات اخیر منطقه نیز می‌توان دید که هدف قرار گرفتن برخی زیرساخت‌های صنعتی، از جمله در بخش فولاد، نشان‌دهنده جایگاه راهبردی این صنعت در محاسبات قدرت است.

جعفری‌طهرانی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو تصریح کرد: در مقایسه منطقه‌ای، ایران در صنعت فولاد از جایگاه قابل‌توجهی برخوردار است و حتی در قیاس با کشور‌هایی مانند عربستان سعودی، موقعیتی تثبیت‌شده دارد. در حالی که عربستان در حوزه پتروشیمی با شرکت‌هایی مانند سابیک شناخته می‌شود و در مقام مقایسه نسبت به ایران برتری ظرفیتی دارد، در صنعت فولاد، ایران از نظر ظرفیت و جایگاه منطقه‌ای برتری قابل توجهی دارد.

صادرات؛ شرط اثرگذاری جهانی

وی با تاکید بر اینکه حضور در بازار‌های صادراتی شرط اصلی اثرگذاری در صنعت فولاد است، گفت: ایران در سال‌های گذشته صادرات فولاد داشته و این صادرات در مقاطعی به حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار در سال نیز رسیده، اما بخش عمده آن مربوط به فولاد‌های میانی و محصولات بالادستی بوده است. برای تثبیت جایگاه ایران در رقابت با قدرت‌هایی مانند چین، هند و ترکیه، باید سهمی پایدار از بازار‌های هدف به دست آورد و صادرات محصولات نهایی و با ارزش افزوده بالاتر را توسعه داد.

تحلیلگر ارشد بین‌المللی بازار فولاد در ادامه به اثر تحریم‌ها بر صادرات فولاد ایران اشاره کرد و گفت: یکی از پیامد‌های مستقیم محدودیت‌های بین‌المللی، فروش محصولات فولادی ایران با قیمتی پایین‌تر از نرخ جهانی بوده است. در سال‌های گذشته محصولات فولادی ایران دست‌کم ۱۰ درصد زیر قیمت جهانی عرضه شده‌اند و در صورت رفع تحریم‌ها، امکان فروش با قیمت‌های واقعی‌تر فراهم خواهد شد.

فولاد خاص، ضرورت ملی و مزیت پایدار

وی با تأکید بر اینکه صنعت فولاد ایران باید هم‌زمان از تأمین نیاز داخلی عبور کند و به بازار‌های هدف تخصصی‌تر وارد شود، گفت: حرکت به سمت تولید فولاد‌های خاص و محصولات با فناوری بالاتر، هم یک ضرورت ملی برای کاهش وابستگی ارزی است و هم می‌تواند برای شرکت‌های بزرگ فولادی، از منظر اقتصادی، سودآوری پایدار ایجاد کند.

جعفری‌طهرانی در ادامه این گفت‌و‌گو با اشاره به روند توسعه تولید محصولات خاص در صنعت فولاد کشور اظهار کرد: این تغییر استراتژیک تنها به معنای پاسخ به نیاز داخلی نیست، بلکه می‌تواند جایگاه ایران را به‌ عنوان صادرکننده محصولات ویژه در میان فولادسازان منطقه و جهان تثبیت کند.

بخش مهمی از این محصولات، از جمله ورق‌ها و تختال‌های نازک که اخیراً توسط فولاد مبارکه تولید شده، می‌تواند بخشی از نیاز داخلی کشور را که سالانه ارز قابل توجهی برای واردات آن صرف می‌شود، پوشش دهد و در عین حال از واردات محصولات مشابه جلوگیری کند.

وی افزود: در چنین شرایطی، هم نیاز داخلی به شکل مؤثری تأمین می‌شود و هم جایگاه ایران به‌ عنوان صادرکننده محصولات خاص ترسیم خواهد شد.

آیا تغییر استراتژی فقط یک ضرورت ملی است؟

این تحلیلگر ارشد بازار فولاد در پاسخ به این پرسش که آیا حرکت فولادسازان بزرگ کشور به سمت محصولات با فناوری بالا صرفاً یک الزام ملی برای کاهش وابستگی ارزی است یا از منظر اقتصادی نیز توجیه دارد، تصریح کرد: هر دو جنبه در این تحول نقش دارند. این مسیر از یک‌سو به کاهش واردات و صرفه‌جویی ارزی منجر می‌شود و از سوی دیگر، اگر با شناخت دقیق بازار‌های هدف و نیاز‌های خاص مشتریان بین‌المللی همراه باشد، می‌تواند سودآوری پایدار برای شرکت‌های فولادی به همراه داشته باشد.

چالش تأمین مواد اولیه و افت عیار ذخایر

جعفری‌طهرانی در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از چالش‌های اصلی صنعت فولاد ایران یعنی تأمین مواد اولیه اشاره کرد و گفت: با افت عیار برخی ذخایر سنگ‌ آهن، دیگر نمی‌توان بدون سرمایه‌گذاری جدی در حوزه اکتشاف و فرآوری معدنی، جایگاه فولاد مبارکه و سایر فولادسازان بزرگ را در میان‌مدت حفظ کرد.

او با تأکید بر اینکه تأمین خوراک صنعت فولاد، به‌ ویژه برای مجتمع‌هایی مانند فولاد مبارکه، نیازمند سرمایه‌گذاری تازه است، افزود: سال‌هاست بحث واردات سنگ‌ آهن از کشور‌هایی مانند افغانستان مطرح می‌شود و نشست‌های مختلفی نیز در این زمینه برگزار شده، اما افغانستان نمی‌تواند به‌تنهایی نیاز کامل کشور را برطرف کند.

واردات مواد اولیه؛ نه ممکن، نه راهبردی

وی با اشاره به محدودیت‌های حمل‌ونقل و هزینه‌های واردات از بازار‌های دوردست گفت: حتی اگر تحریم‌ها هم برداشته شود، واردات سنگ‌ آهن از کشور‌هایی مانند استرالیا و برزیل به دلیل فاصله جغرافیایی، محدودیت‌های بندری و شرایط رقابتی بازار جهانی، برای ایران به‌صرفه و عملی نخواهد بود.

جعفری‌طهرانی توضیح داد: در حالی که برخی کشور‌های منطقه حاشیه خلیج فارس مانند بحرین و عمان از برزیل واردات مواد اولیه دارند، ایران نمی‌تواند کنسانتره را با قیمت مناسب از این مسیر تأمین کند؛ بنابراین باید بیش از پیش بر تقویت تولید داخلی تکیه شود.

سرمایه‌گذاری در هماتیت و تیتانومگنتیت

این کارشناس بین‌المللی بازار فولاد در ادامه گفت: اگر فولاد مبارکه و دیگر بازیگران اصلی صنعت بخواهند به سطحی از خودکفایی پایدار برسند، باید علاوه بر ذخایر فعلی سنگ آهن، در حوزه ذخایر هماتیتی و تیتانومگنتیتی کشور نیز سرمایه‌گذاری جدی انجام دهند.

او خاطرنشان کرد: ایران دارای ذخایر میلیارد تنی هماتیتی و تیتانومگنتیتی است که هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته‌اند؛ از سنگان تا هرمزگان، سیستان و بلوچستان، استان مرکزی، کرمان، اصفهان و یزد ظرفیت‌های قابل توجهی وجود دارد که به دلیل محدودیت‌های فرآوری، بلااستفاده مانده‌اند.

جعفری‌طهرانی افزود: اگر این ذخایر به‌ درستی فرآوری شوند، امکان فرآوری انبوه هماتیت با تکنولوژی‌های به روزترواستخراج آهن از تیتانومگنت و حتی تولید روتیل صنعتی و شمش تیتانیوم نیز فراهم می‌شود؛ محصولاتی که خود دارای ارزش افزوده بالا هستند و می‌توانند بخش مهمی از نیاز کشور به سنگ‌ آهن را برطرف کنند.

فولاد ایران؛ مسأله فقط تولید نیست

جعفری‌طهرانی با نگاهی کلان‌تر به آینده صنعت فولاد ایران گفت:آنچه امروز بیش از تولید اهمیت دارد، حفظ و بازسازی بازار‌های صادراتی است. در جریان دو جنگ اخیر و همچنین محدودیت‌های تردد در تنگه هرمز و دریای عمان، بخشی از بازار‌های صادراتی ایران از دست رفت و مشتریان به‌سرعت به سمت تأمین‌کنندگان دیگر رفتند.

بازاری که منتظر نمی‌ماند

به گفته او، بازار جهانی فولاد منتظر بازگشت ایران نمی‌ماند و در شرایط تحریم و بحران، خریداران به‌ سراغ گزینه‌های جایگزین می‌روند. از این رو، در کنار توسعه فناوری و تولید محصولات جدید، باید برای بازارسازی مجدد و بازاریابی حرفه‌ای نیز برنامه‌ریزی جدی انجام شود.

جعفری‌طهرانی با انتقاد از برخی روش‌های سنتی در توسعه صادرات گفت: تجربه ایجاد شرکت‌های متعدد تراستی در کشور‌های مختلف، در کوتاه‌مدت و میان‌مدت تا حدی به رفع نیاز کمک کرده، اما در بلندمدت پاسخ‌گو نیست. او تأکید کرد که باید کنسرسیومی مشترک میان فولادسازان و معدنی‌ها که در راس آن یک فرد بخش خصوصی است شکل بگیرد تا توان صادراتی کشور به‌ صورت تجمیعی و هدفمند به کار گرفته شود.

این تحلیلگر بازار فولاد در جمع‌بندی سخنانش گفت: اگر ظرفیت‌های صنعتی، معدنی و صادراتی کشور به‌ صورت هماهنگ و کنسرسیومی کنار هم قرار گیرند، می‌توان به هدفی بزرگ‌تر یعنی توسعه صادرات فولاد تا ۱۵ میلیون تن در سال دست یافت.

منبع: پایگاه خبری - تحلیلی ایراسین