![مدیرکل حراست وزارت صمت منصوب شد مدیرکل حراست وزارت صمت منصوب شد](/files/fa/news/1403/6/11/562547_907.jpg)
به گزارش میمتالز، «حمید آذرمند» رئیس هیات مدیره شرکت گروه مشاوران کیش؛ «گیتا یوسفی» کارشناس شرکت گروه مشاوران کیش به تشریح حوزه زنجیره مس به شرح زیر پرداختند:
در شماره قبل ماهنامه آیندهنگر این موضوع مورد بررسی قرار گرفت که در برنامه هفتم توسعه، در حالی رشد اقتصادی به طور متوسط ۸ درصد هدفگذاری شده است که عملکرد رشد اقتصادی در سالهای قبل و تحلیل وضعیت عوامل تعیینکننده رشد اقتصادی (سرمایه ثابت، نیروی کار و بهرهوری) حاکی از محدودیتهای شدید و دشواری دستیابی به این هدف است.
از سوی دیگر، بررسیها نشان میدهد اقتصاد ایران در برخی حوزههای پیشران، از ظرفیتهای بیبدیل برخوردار است که در صورت فعالشدن این ظرفیتها، امکان ایجاد تحرک در سرمایهگذاری و رشد اقتصادی وجود دارد. یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی در ایران، بخش معادن و فلزات است و در بین اجزای آن، زنجیره مس از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در برنامه هفتم، جهش قابل ملاحظهای در توسعه زنجیره مس پیشبینی شده است که با توجه به محدودیتهای موجود در زیرساختهای برق و آب، ضعف اکتشافات معدنی، محدودیتهای تامین مالی، محیط کسبوکار نامناسب و انحصار در زنجیره و نظایر آن، تحققپذیری این اهداف با ابهامات متعدد مواجه است.
زندگی بشر از دیرباز به مس متکی بوده است. چکشخواری، رسانایی و مقاومت در برابر خوردگی آن را به یک ماده ضروری در صنایع مختلف تبدیل کرده است. مس به عنوان رسانای الکتریسیته و گرما برای سیمکشی برق، الکترونیک و فناوریهای انرژی تجدیدپذیر ضروری است و آن را به یک جز حیاتی از اقتصاد مدرن تبدیل کرده است.
مس در طیف گستردهای از محصولات کاربرد دارد و به دلیل استفاده از آن در بسیاری از بخشها، به عنوان یک شاخص پیشرو برای سلامت اقتصادی در نظر گرفته میشود. شاید بتوان بیان کرد زمانی که تقاضا برای مس افزایش مییابد، معمولاً نشاندهنده اقتصاد رو به رشد است و کاهش تقاضای مس میتواند نشاندهنده رکود اقتصادی آتی باشد.
کل تقاضای مس در جهان از ترکیبی از تقاضای مس تصفیهشده (شامل تولید اولیه و ثانویه، ۲۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۳) به اضافه استفاده مستقیم از قراضه (بیش از ۶ میلیون تن) تشکیل شده است.
ساختوساز و شبکه برق، بخش قابلتوجهی از تقاضای جهانی مس را تشکیل میدهند. در صنعت ساختوساز از مس در سیمکشی، لولهکشی و زیرساخت استفاده میشود.
شبکههای برق برای انتقال و توزیع برق به مس متکی هستند. این بخش درسال ۲۰۲۳ مجموع ۳۰ درصد از کل تقاضا را تشکیل میدهد.
صنایع کارخانهای در اجزای مختلف خود به مس نیاز دارد. ماشینآلات، موتورها و وسایل الکترونیکی به طور گسترده از مس استفاده میکنند. این بخش ۱۲ درصد از تقاضای سال ۲۰۲۳ را تشکیل میدهد.
مس نقش تعیینکنندهای در سیستمهای حملونقل ایفا میکند. وسایل نقلیه (خودروها، قطارها، کشتیها و هواپیماها) از سیمکشی مسی، اتصالدهندهها و موتورها استفاده میکنند. بخش حملونقل ۱۵ درصد از تقاضای سال ۲۰۲۳ را تشکیل میدهد.
فنآوریهای انرژی پاک باعث رشد قابلتوجهی در تقاضای مس شده است. میتوان بیان کرد مس تقریباً در تمام فناوریهای پاک مورد استفاده قرار میگیرد.
پس از رشد ۷۵ درصدی در استقرار منابع تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۳، فتوولتائیک خورشیدی (PV) و انرژی باد بیشترین افزایش ظرفیت را در همه مناطق به خود اختصاص دادند. این گسترش با افزایش قابل توجه شبکههای برق همراه است که منجر به تقاضا برای مس و آلومینیوم میشود.
فروش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۳ به ۱۴ میلیون رسید که نسبت به سال قبل ۳۵ درصد افزایش داشت. با پیشرفت بازارهای اصلی و افزایش پذیرش در اقتصادهای نوظهور، رشد مستمری نیز برای آن پیشبینی میشود.
سهم فناوریهای انرژی پاک در تقاضای مس تصفیهشده در سالهای اخیر از ۲۲ درصد در سال ۲۰۱۵ به یکچهارم در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است.
فنآوریهای انرژی پاک باعث رشد قابلتوجهی در تقاضای مس شده است. میتوان بیان کرد مس تقریباً در تمام فناوریهای پاک مورد استفاده قرار میگیرد.
بر اساس دادههای زمینشناسی ایالات متحده، بزرگترین کشورهای تولیدکننده مس در جهان، در آمریکای شمالی، جنوبی و مرکزی هستند. این مناطق در مجموع میزبان ۱۵ معدن از ۲۰ معدن بزرگ مس هستند. شیلی و پرو یکسوم تولید مس جهان را به خود اختصاص دادهاند.
چین علاوه بر تولیدکننده برتر، ۵۴ درصد از مس تصفیهشده جهان را نیز مصرف میکند. بخشی از رشد معدن مس در آفریقا به سرمایهگذاری بالای چین نسبت داده میشود. شرکتهای معدنی چینی ۸ درصد از کل تولید آفریقا را در بخش معدن به خود اختصاص دادهاند.
شیلی دارای دو معدن بزرگ اسکوندیدا و کولاواسی در جهان است. معدن اسکوندیدا در شیلی با ظرفیت ۱.۴ میلیون تنی تاکنون بزرگترین معدن مس جهان است. معدن گراسبرگ اندونزی نیز در رتبه نهمین معدن بزرگ جهان قرار دارد. این کشور هم طلا و هم مس را در مقیاس عظیم تولید میکند و دارای بزرگترین ذخیره طلای شناختهشده جهان و دومین ذخیره بزرگ مس است.
با توجه به کاربرد وسیع مس و به خصوص نقش آن در انرژیهای پاک، میتوان بیان کرد مس نقشی استراتژیک و حیاتی در اقتصادها ایفا میکند.
بررسیهای بازار و روند جهانی حاکی از اهمیت این ماده معدنی و جایگاه خاص آن برای کشورها است. هرچند این صنعت با چالشهایی نیز مواجه بوده است.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، میانگین عیار سنگ مس در شیلی در ۱۵ سال گذشته ۳۰ درصد کاهش یافته است. از آنجایی که معادن شیلی بیش از یکچهارم مس جهان را تولید میکنند، این کاهش عیار سنگ معدن میتواند دلیلی برای نگرانی عرضه باشد.
هنگامی که عیار سنگ معدن کاهش مییابد، به این معنی است که مس کمتری در هر تن سنگ معدن وجود دارد. در نتیجه، برای استخراج همان مقدار مس باید سنگ معدن بیشتری فرآوری شود که هزینه تولید را افزایش میدهد؛ بنابراین با توجه این موضوع، پروژههای جدید استخراج مس با ارزشتر میشوند.
عیار سنگ معدن کمتر به انرژی بیشتری برای استخراج و فرآوری همان مقدار مس نیاز دارند که منجر به انتشار بیشتر CO۲ نیز میگردد. کاهش عیار سنگ معدن میتواند شدت CO۲ را افزایش دهد. مس برای فناوریهای انرژی تجدیدپذیر مانند توربینهای بادی، پنلهای خورشیدی و وسایل نقلیه الکتریکی ضروری است. با این حال، اگر کاهش عیار سنگ معدن ادامه یابد، افزایش هزینهها و انتشار CO۲ میتواند چالشهای مهمی را برای تولید پایدار مس ایجاد کند.
با توجه به جایگاه استراتژیک این ماده معدنی، این ابهام و سوال مطرح است که صنعت مس ایران چه استراتژی برای ورود به بازارهای جهانی و ایفای نقش معنادار در زنجیره تأمین جهانی برعهده خواهد داشت؟
ذخایر و معادن مس ایران بر اساس حجم و مقدار ذخیره به دو گروه معادن بزرگ و کوچک بر حسب ذخیره و عیار تقسیم میگردند. با توجه به نقش استراتژیک فلز مس و جایگاه ایران، تاکنون بهرهبرداری مناسبی از ظرفیت کشور در این زمینه صورت نگرفته است و با توجه به رتبه ۱۵ در ذخایر جهانی مس، ایران سهمی کمتر از ۱ درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.
در سال ١۴٠٠ استانهای کرمان، یزد و خراسان رضوی به ترتیب بیشترین ارزشافزوده را در بخش معدن داشتهاند. در بین فعالیتهای مختلف معدن سنگ آهن بالاترین ارزشافزوده را داشته است.
زنجیره مس نقش استراتژیک در جهان دارد و زنجیرههای مهمی مانند صنعت ساخت، شبکههای برق، ماشینآلات و تجهیزات صنعتی، حملونقل و انرژیهای تجدیدپذیر به زنجیره مس وابسته هستند.
در برنامه هفتم، جهش قابل ملاحظهای در توسعه زنجیره مس پیشبینی شده است که با توجه به محدودیتهای موجود در زیرساختهای برق و آب، ضعف اکتشافات معدنی، محدودیتهای تامین مالی، محیط کسبوکار نامناسب و انحصار در زنجیره و نظایر آن، تحققپذیری این اهداف با ابهامات متعدد مواجه است.
از طرف دیگر هم با توسعه زنجیره ارزش مس و استفاده از پتانسیل این بخش، میتوان جایگاه ایران را در زنجیره ارزش جهانی را ارتقا بخشید؛ اما این امر مستلزم رفع چالشهای زنجیره مس است.
مهمترین چالشهای زنجیره مس عبارت است از: چالش نظام قیمتگذاری در زنجیره مس، پایین بودن ضریب عملیاتی، مقیاس کوچک و متوسط معادن مس، ضعف در تأمین ماشینآلات و تجهیزات، عدم تأمین پایدار انرژی و کمبود نقدینگی ناشی از مشکلات تأمین مالی داخلی و خارجی.
با توجه به موانع و چالشهای فوق به رغم دارا بودن ذخایر عمده مس در ایران با عیار بالا، ایران در زمره کشورهای بزرگ تولیدکننده مس قرار ندارد.
با توجه به نقش استراتژیک فلز مس و جایگاه ایران، تاکنون بهرهبرداری مناسبی از ظرفیت کشور در این زمینه صورت نگرفته است و با توجه به رتبه ۱۵ در ذخایر جهانی مس، ایران سهمی کمتر از ۱ درصد از تولید جهانی را به خود اختصاص داده است.
توسعه زنجیره مس مستلزم رفع چالشهای کلان این بخش و توسعه معدنکاری (شامل باطلهبرداری و استخراج)، توسعه بخش فرآوری و توسعه ظرفیت فرآیند ذوب است.
در بخش زیرساختها نیز حداقل ۱۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری در حوزه انرژی و تجهیزات مورد نیاز معادن در صنعت مس مورد نیاز است. برای رسیدن به ۱ میلیون تن کاتد باید نزدیک به ۴ میلیون تن کنسانتره تولید شود و نیاز است سالانه حدود ۲۰۰ میلیون تن استخراج معدنی اتفاق بیفتد که نزدیک به ۱۶ میلیارد دلار سرمایهگذاری مورد نیاز است که از آن مقدار، ۶ میلیارد دلار برای توسعه زیرساخت و ۱۰ میلیارد دلار برای توسعه زنجیره صنعت مورد نیاز است.
منبع: روزگار معدن